Anno 1280: De Dortherbeek bij Deventer wordt gesplitst

Ik kom een tekst uit de 13de eeuw tegen over de Dortherbeek bij Deventer. Lees met me mee.

Podcast

Ik ben aan het lezen in het Charterboek der Hertogen van Gelderland en Graaven van Zutphen (776 bladzijden, veel Latijn) en kom dit stuk tegen in Deel 1 vierde afdeling charter 34. Het is wel Latijn, maar er zit een Oude Vertaling bij. Zo kan ik mijn Latijn ophalen. De vertaling is van Gerhard Dumbar; daarvan zijn er twee, allebei historicus in Deventer: opa leefde van 1680 – 1744 en zijn kleinzoon van 1743 – 1803. Ik denk dat de vertaling van opa is.

De beek noemen ze in het stuk een waterleiding: dat zal een gekanaliseerde beek.

Het gaat over een conflict tussen het Klooster ter Hunnepe dat een watermolen had en daar de Dortherbeek heen wilde leiden en Hendrik van Sijderschaap die landerijen langs de beek had. Het Klooster Ter Hunnepe stond in Colmschate, ten zuidoosten van Deventer aan de Schipbeek, op de grens tussen Gelderland en Overijssel. Het klooster bezat in de hoogtijdagen 50 boerderijen, twee watermolens en een windmolen. Alles volgens Wikipedia. Dan staat er iets leuks in Wikipedia: “ook boerderij Somervaert, direct naast de klooster ruïne gelegen, was tot 1970 aanwezig.’ Somervaert wordt genoemd in het stuk uit 1280. Ik heb beet.

Laat ik wel meteen duidelijk maken dat er anderen zijn die heel veel van het Klooster Ter Hunnepe weten. Het was een groot, invloedrijk en bekend klooster en daarin heb ik me niet verdiept. Ik ben alleen benieuwd wat er nou over dat water staat.

Even wat kaartjes om te zien waar we zitten:

Deventer dus, in paars de A1. Je ziet de afrit naar Colmschate en het spoor naar Zutphen. Boven de A1 de Schipbeek. Het terrein van klooster Ter Hunnepe ligt ingeklemd tussen de A1 en de Schipbeek. Vanaf de rechteronderhoek kronkelt de Dortherbeek die vlakbij het klooster in de Schipbeek uitmondt.

Hier een iets groter gebied in 1863. De Dortherbeek komt aan uit de hoek rechtsonder. We zien links het Koerhuis, waar al het water uiteindelijk heen gaat. De molen van het klooster stond bovenaan links van het midden bij Het Verlaat.

In het kort komt het verhaal hierop neer:

Het klooster wilde de beek omleiden naar hun watermolen. Maar als de beek zou worden omgeleid naar de molen van het klooster, valt de natuurlijke beek droog. Hendrik van Syderschaap wilde in de winter de beek over zijn land de Bijvanck leiden om zijn velden te irrigeren. Dat was in Oost-Nederland normaal gebruik voordat aan het begin van de 20ste eeuw kunstmest gemeengoed werd. Men zette vroeger in de winter weilanden onder water om twee redenen: vruchtbaar slib en in het voorjaar nadat het water is weggestroomd, groeit het gras des te sneller en dan kunnen de boeren er een extra snede van oogsten.

Er moesten dus afspraken over gemaakt worden wie wanneer het water mocht gebruiken. Ze maakten een splitsing in de beek: de ene tak ging naar de molen van het klooster, de andere tak liep langs de landerijen van Hendrik van Sijderschaap.

Ze spreken het volgende af:

• Drie of vier weken voor Pasen wordt het water tegengehouden met een dam bij de akker Bijvanck zodat het water zomers naar de molen van het kloooster stroomt.
• Maar vanaf drie weken voor of na Sint Maarten, in de winter dus, mag de wal doorgestoken worden en loopt het water over de akker van Hendrik van Syderschaap.

En zo is iedereen tevreden.

Voor premium abonnees hier de tekst in Latijn en Oud-Nederlands.

NB: In het Overijssels Archief kom ik een kaart tegen uit 1668 van dit gebied. Die kaart is dus 357 jaar oud. Dat is oud, maar hij is 388 jaar jonger dan het archiefstuk over de ruzie: de kaart staat dichter bij ons dan bij Hendrik van Syderschaep! Op deze kaart zie je de splitsing van de beek waarbij de ene tak leidt naar de watermolen bij het klooster en de andere doorloopt langs landerijen. Uiteindelijk komen beide takken weer samen.

Premium inhoud

Alle afbeeldingen