Een drumlin is een heuvel die door ijs is gestroomlijnd tot een eivorm met de hoogste en steilste kant aan de kant waar het ijs vandaan kwam. De kop in de wind dus. Het woord komt uit het Iers, maar ook in Nederland liggen drumlins.
De literatuur is niet eenduidig of drumlins in Nederland voorkomen. Het ene nieuwe boek (Jongmans – Wageningen) zegt van wel en het concurrerende boek (Berendsen – Utrecht) zegt van niet. Ik zeg van wel. Op de geomorfologische kaart worden ze niet onderscheiden.
Hoe ontstaat een drumlin?
Dat een heuvel laag en lang uitsmeert met de kop in de wind als hij wordt overwalst, is heel gewoon. Je kunt het in je tuin uitproberen met kleigrond of op tafel met pottenbakkersklei. Maak een bultje en duw er met je voet of hand overheen: het bultje blijft liggen, wordt nog steviger en smeert uit. Je eigen drumlinnetje.
De ruggen in het Steenwijker Heuvelland voldoen helemaal aan het format:
Wanneer zijn de drumlins in Nederland ontstaan?
Ze zijn ontstaan in het Saalien als stuwwal aan de voet van een gletsjer die een paar duizend jaar niet verder kwam. Daarna werd het kouder en breidden de gletsjers zich uit naar het zuidwesten. De stuwwallen zijn vermengd met keileem en vervormd tot ruggen en dalen, uitgesmeerd naar het ZW en de hoogste toppen van de bulten liggen aan de ijskant. Drumlins!
Waar liggen drumlins in Nederland?
Van zulke stilliggende ijsranden zijn er twee geweest: de noordelijke door Groningen en de middelste van Texel – Wieringen – Gaasterland – Steenwijk – Uelsen. Ja, op mijn tekening staan er drie, maar die zuidelijke is nooit overwalst, dus daar liggen geen drumlins. Bij beide noordelijke ijsranden liggen wel drumlins.
Groningen
In Groningen liggen drumlins bij Winschoten. Op onze fietsroute door Oldambt fietsen we er overheen.
Overijssel
In Overijssel liggen drumlins bij Steenwijk, Vollenhove, Markelo en Wierden.
De langgerekte heuvels bij Wierden zijn een groep van vier drumlins. Die wallen rond deze bulten vormen een ander verhaal wat ik voorlopig nog niet ken.
Ook de rug van Markelo via Stokkum naar Gelselaar en Geesteren is een drumlin.
Texel
Hier nog een mooie drumlin op Texel, de Hoge Berg. Dat wijst erop dat het ijs hier uit het oosten is gekomen. Is dat zo? Dat kan ik niet terugvinden. Het ijs kwam uit het noorden natuurlijk, maar lokaal kunnen er lobben opzij zijn gegaan een zijdal in. Ook de Hoge Berg is niet een eenzame drumlin, maar een groepje van 2, 3 of 4 die samengeklonterd zijn.
Dat onze drumlins niet zo mooi zijn als de prototypes is logisch omdat het ijs hier 125.000 jaar geleden bulten van maakte. De drumlins op de mooie foto’s uit Canada komen ‘net’ onder het ijs vandaan. Bij ons in Nederland is het een van de landvormen uit het Saalien.
In Canada liggen uitgestrekte drumlinvelden vol eitjes die allemaal dezelfde kant op liggen. Dat klopt dan mooi met onze drumlins die ook in groepjes liggen.
De geomorfologische kaart en DGM op het DINOloket interpreteren deze heuvels verschillend. Op de geomorfologische kaart worden de Steenwijkse en Vollenhovense bulten als stuwwallen gekarteerd omdat ze zo in eerste instantie waarschijnlijk zijn ontstaan, maar volgens de geologische doorsnedes op DINOloket is er geen stuwing te bekennen. Jongmans noemt het drumlins met een kern van stuwwal.
Nederlandse drumlins dus: keileemheuvels die onder ijs zijn ontstaan, langwerpig en met de kop in de wind. De Steenwijkse en Vollenhovense drumlins, mooi toch?
De Steenwijker bulten ziijn wel degelijk stuwwallen, aangetoond bij de ingraving van de A32.
Het dal van de Steenwijker Aa een heus tongbekken. De Steenwijkerkamp vormt de (tijdelijke) eindmorene. De Havelterberg is de andere poot van de hoefijzervormige stuwing.
En inderdaad in zijn geheel overreden door het ijs en ‘gedrumliniseerd’ (artikel in voorbereiding 🙂 ).
dank voor de aanvulling dat er wel degelijk stuwing zit in de Steenwijker bulten. Als een weg of spoor of kanaal wordt aangelegd, opent dat vaak nieuwe inzichten, geweldig is dat. Ik kijk uit naar je artikel erover.
Met interesse gelezen.
Vrolijke groet,