Dal 3: Het Delhuyzerdel in Rozendaal

Het Delhuyzerdel is een dal in het Rozendaalseveld. We hebben de naam zelf bedacht naar het nationale verstrooiveld Delhuyzen in dit dal langs de A50.

Dit is dal 3 uit de serie Het Merckendal.

Het Delhuyzerdel is de linker van deze drie: De andere twee zijn het Plagdel en het Valkenhuizerdal.

Op het lengteprofiel zien we goed dat het dal begint op een hoogvlakte.

De brandtoren

De brandtoren kijkt hoog uit over het Delhuyzerdel en staat op het tripelpunt (ongeveer) tussen het Plagdel, Terletsedal en het dal van de Eerbeeksebeek. Maar omdat ik hem bij het Plagdel niet heb genoemd en bij het Terletsedal ook niet ga noemen (want dat zijn beide dalen met lange verhalen), en hij uitkijkt over het Delhuyzerdel, mag hij vandaag in de avondzon gezet. Filmpje:

De brandtoren staat op de kop van de Koningsweg (maar die liep in 1700 dus verder door naar het oosten). Als je vanaf hier naar het westen fietst over het fietspad langs de Koningsweg, daal je heerlijk af het Delhuyzerdel in.

De brandtoren is de enige overgebleven brandtoren op de Veluwe. Tegenwoordig wordt de Veluwe met een vliegtuigje op brand gecheckt. De brandtoren is gespaard gebleven door een grote inzet van de geërfden van Velp. Top gedaan.

Vroeger stond er ook een brandtoren bij de A50, waar nu een informatiebord staat en een beetje een rommelplek is. Wie zoekt of de fundering van de brandtoren er nog is?

Sporen op het AHN

Dit is ons Delhuyzerdel op het AHN.

Wat opvalt is dat in het oosten diepe geulen zijn ingesneden. Dit is achterwaartse erosie door water en heeft niet met het ontstaan van het dal te maken.

Op het AHN zien we de oude renbaan van Rozendaal. Deze ligt in het bos ten westen van de Berkenallee (die op de grens tussen bos en heide loopt). We hebben er in het bos niets van teruggevonden. De ronde kuilen in het zuiden zijn, vermoeden wij, bomkraters.

We zien op het AHN meer rariteiten. Dit soort kronkellijntjes, ondiepe geultjes. Restanten van militaire oefeningen, van de les ‘maak een loopgraaf’? Ze lijken op de loopgraven uit de Eerste Wereldoorlog op de Edese Heide. De wegsporen zijn van de Eerbeekse allee, zie verderop.

In de Koolhof, dat is het bos ten noorden van de Koningsweg tussen de A50 en het wildrooster bij de Berkenallee, vinden we op het AHN rondjes van houtskoolmeilers. De naam Koolhof verschijnt pas rond 1970 op de topografische kaarten: stammen die meilers ook uit die tijd? Wist men dat daar vroeger meilers hadden gestaan? Waren de resten toen nog zichtbaar in het veld? Wij zien ze op het AHN, maar dat bestond toen nog niet. Ook op deze uitsnede weer zo’n scherp ingesneden geul die is ontstaan door achterwaartse erosie.

Terletseweg en Eerbeekseallee

We fietsen naar een voormalig belangrijk kruispunt tussen de Terletseweg en de Eerbeekseallee. De Terletseweg liep tussen Velp en Terlet, en de Eerbeekseallee tussen Arnhem en Eerbeek. Filmpje.

Een deel van deze twee wegen ligt er nog en zijn fantastisch fietspaden-wandelpaden. Een deel zijn sporen op het AHN. Het is weer zover: zo prachtig op het AHN, in het veld verzinnen we dat we het zien.

Vossenbes

In Drenthe is vossenbes veel voorkomend, in Brabant komen ze minder voor. We zitten hier ongeveer op de grens, zie kaartje hier onder. G benadrukt regelmatig dat vossenbes waarschijnlijk hier op de meest ‘boreale’ plekken groeit: in de wind, op een noordhelling. In elk geval vinden we in het bos langs de A50 en de Koningsweg heel wat vossenbes.

G leerde me ook hoe bosbes en vossenbes uit elkaar te houden: nu in de winter is bosbes kaal, en vossenbes heeft blad. Volgens de verspreidingsatlas heet vossenbes rode bosbes en bosbes is blauwe bosbes.

Jacobsput en Ringallee

Op 17de en 18de kaarten zien we bij de kruising van de Koningsweg en de Ringallee – de beukenrij rond Rozendaal – een Jacobsput. Die ligt er nog: het fietspad kronkelt er omheen. Vanaf hier naar het noorden is de Ringallee met de beuken nog aanwezig.

Verder naar beneden

Delhuyzen

De naam van dit del hebben we ontleend aan verstrooiveld Delhuyzen (met een eigen Wikipedia-pagina, dus daar hoef ik niets aan toe te voegen). Op het terrein is ook het Internationaal Monument voor het Onbekende Kind (ook met een Wikipedia-pagina).

Onder de A50 door

Dit Delhuyzerdel gaat via een duiker onder de A50 door. Die kan gemaakt zijn als ecoduiker voor dieren of voor water. Als ecoduiker lijkt hij me te klein en te lang, dus ik vermoed dat Rijkswaterstaat verwacht dat hier nog wel eens water stroomt.

Aan de westkant van de A50 heb ik de duiker gefilmd. Ik noem het dal in het filmpje nog Takkendel, onze werknaam die een eigen leven is gaan leiden.

Ten westen van de A50

Hier is het dal mooi kaal gekapt en daardoor goed herkenbaar. Een prachtig gebied.

Tenslotte komen het Valkenhuizerdel, het Plagdel en het Delhuyzerdel op een punt bij elkaar. Daar zijn we heen gefietst, hadden uiteraard geen GPS bij ons maar wel een wasknijper op een spaak zodat we omwentelingen konden meten en zo het punt konden vinden. Wij vinden zoiets geweldig leuk, maar het punt is terecht geen toeristische trekpleister: we zagen eigenlijk niets behalve wat vage geulen in het bos. Op het AHN is het uiteraard indrukwekkend. Met name dit Delhuyzerdel is hier een scherp ingesneden geultje. Stom genoeg heb ik geen foto gemaakt en ook geen filmpje.

Meer lezen over dit gebied? Lees de Sandr van Wolfheze over de kom tussen de vier stuwwallen van Ede, Reemst, Apeldoorn en Arnhem, met daarin het Renkums Beekdal en het Heelsums Beekdal. Of lees de Serie Het Merckendal waarin we alle zijdalen in het stroomgebied van de Heelsumsebeek in detail bekijken. 

Meer lezen over de Veluwezoom? Dan is mijn boek De Veluwezoom in 1887 - met Henriette Fabius op vakantie misschien iets voor jou. We volgen Henriëtte Fabius die in 1887 17 dagen op vakantie ging naar Oosterbeek en daar een dagboek over schreef. Enthousiast beschrijft ze vergezichten, bossen, steile hellingen, watervallen en andere dingen die ze niet kent uit Delft. We lezen het dagboek, andere reisverslagen, prentbriefkaarten en reisgidsen. We beantwoorden de vragen: Waarom was de Veluwezoom toen zo populair bij toeristen, wat deden de toeristen zoal, en waarom gaan wij niet meer op vakantie naar Oosterbeek? Meer over dit boek. Of: Bekijk het boek.

Alle afbeeldingen: