In 1535 verdrinkt een kind in de Rijn. Ik vind een briefje daarover in het Gelders Archief, waarin nog eens wordt bevestigd dat de Rijn Gelders is en niet valt onder het bestuur van de Keizer Karel V en zijn zus Maria.
Podcast
Het is jammer dat ik niet meer vind dan dit ene briefje, want het lijkt een deel van een langere conversatie. Ach er is sinds 1535 vast wel eens een briefje verloren gegaan. Toch geeft ook dit al een heerlijk inkijkje in de historie.
Of het briefje interessant is, wist ik nog niet toen ik eraan begon: transcriberen van die oude teksten is kijken in het donker, eerst zie je niets en dan langzamerhand steeds meer. Dus ik weet pas dat het al of niet relevant is, als ik klaar ben met transcriberen. Maar dit kleine krabbeltje is fascinerend.
Het briefje is te vinden in het Gelders Archief 0012 Gelderse Rekenkamer 643 scan 271-272, in twee afschriften geschreven in een prachtig handschrift.
Laten we gaan lezen.
Aen Vrouwe Maria Coninginne van Ongarien Regente
Dorluchtichste hoighgeborenste vermogenste forstin lieve Vrouwe ende Nichte
Jaja, over mooie aanspreektitels gesproken: doorluchtigste hooggeborene vermogende vorstin lieve vrouwe en nicht. Vrouwe Maria Koningin van Hongarije was de zus van Keizer Karel de Vijfde. Zij was de landvoogdes over de Nederlanden in zijn immense Spaanse rijk. Maar, vergeet niet, Gelre hoorde daar tot 1543 niet bij.
op uwer lieffder schrift betreurende den verdroncken kijnde inde Rijnstroom bij der Marschen hieft ons onsen Amptman van Neder Betuwen ther antwoort geschreven as oock niet anders geweest noch gehoirt en is,
Deze landvoogdes van De Nederlanden heeft dus een lief briefje geschreven naar aanleiding van het verdrinken van een kind in de Rijn bij De Marsch in Nederbetuwe. Alsof ze niets anders te doen had. Het briefje van haar is misschien wel bewaard, maar in welk archief? In welke taal schreef ze?
De Amptman van Nederbetuwe antwoordt dat de Rijn van IJsseloord (= de splitsing Rijn – IJssel bij Arnhem) tot aan beneden Wijk bij Duurstede en Beusekom toebehoort aan Gelre. In geen 100 jaren is er een Bisschop van Utrecht geweest die zich erom bekommerd heeft. Wat dus betekent dat de schout van Rhenen en Maria van Hongarije hier niets te maken hebben.
Vervolgens wordt de Schout van Rhenen beschuldigd meer op eigen baat en profijt uit te zijn dan liefde en goed nabuurschap te tonen. Hij valt al zolang de amptlieden van Nederbetuwe lastig. Hij heeft ze ‘ijckelt gedaan’. Ik herken het woord hekel hierin. Wat zou hij hebben gedaan?
verdunckt ons hieromme indt weijnich Keijzerlijke Maijesteits diener ind Schult to Rienen wellicht meer sijn eijgen baet ind proffijt dan lieffde ind goede nabuirschap sin kenden onderstain will,
De briefschrijver, Amptman van Nederbetuwe, vraagt om steun van de Landvoogdes: of ze de schout van Rhenen tot de orde wil roepen. De datum is 12 april 1535. Of is die ene X doorgekrast?
Gelukkig zit er nog een kopie van dit briefje in het archief en daarin zit geen vlekje: 12 april 1535.
Is dat relevant, dat die brief niet 499 maar slechts 489 jaar oud is:? Jazeker, Maria werd in 1530 landvoogdes en was dat nog niet in 1525 dus.
Maar: waar gaat dit eigenlijk om? Nou, Gelre hoorde niet bij het Habsburgse Rijk waarover Karel heerste en was geen deel van de Nederlanden waarover Maria landvoogdes was. Utrecht, dus Rhenen, wel. Dus blijkbaar legt de Gelderse ambtman Maria even uit dat de Rijn Gelders is, en dat de schout van Rhenen, en dus ook Maria van Hongarije, hier niets te zoeken hadden.
Dan wil ik nog een ding weten. Waar zou het arme kind verdronken zijn? In de Rijn bij De Marsch. Op deze kaart uit 1552 zien we de Rijn bij de Marsch.
Daar ergens dus. De foto maak ik bij de Spees, en dat watertje is niet de Rijn hoor. De boot rechts vaart wel op de Rijn. Op de achtergrond de Grebbeberg:
Premium inhoud
Premium abonnees lezen hier het hele briefje
Bekijk meer over deze inhoud door je vandaag nog te abonneren.