Boek: De Bosmeijster Sassenkampen

Ik heb het boek De Bosmeester Sassenkampen herzien. Een boek waaraan ik jaren heb gewerkt, met een vreselijke transcriptie van bijna onleesbare tekst van 400 jaar oud vol waterschade wat me honderden uren ploeteren heeft gekost. Maar een geweldig boek werd het niet. En toch wil ik mijn grote transcripties publiceren, zodat anderen er verder mee kunnen bouwen in plaats van weer opnieuw te moeten beginnen. Het lezen van de oorspronkelijke papieren wens ik niemand toe……en gaat dus ook niemand doen …. en heeft nog nooit eerder iemand gedaan (of wel natuurlijk, honderd jaar geleden op een zolderkamer, maar niet gepubliceerd), dus het is een uniek boek.

Zoals je misschien al gemerkt hebt, geef ik mijn eigen boeken uit. Bij het eerste boek heb ik nog geprobeerd een uitgever te interesseren, maar de drie die ik benaderd heb, zagen er geen verkoopsucces in. Dat was best even slikken, maar daar ben ik overheen. Een kassucces is immers geen criterium voor kwaliteit, integendeel, dus ik zie het nu maar als compliment. 

Boek bosmeester Sassenkampen

Het boek is totaal veranderd, maar nog steeds zit de hele transcriptie erin. We volgen een rechtszaak uit de 17de eeuw tussen Bennekomse boeren en de bosmeester van Gelre, Daniel ’t Zas. ’t Zas wilde een heideveld voor zichzelf gebruiken en de Bennekommmers waren daar fel op tegen. Waarom waren ze zo fel? En hoe ging het verder? En wat is de relatie met de huidige twee straten Bosmeesterskamp en Zassenkamp?

Die rechtszaak zet ik in de context van de geschiedenis en van het landschap en landbouwsysteem.

Transcriptie

In 1624 dient de bosmeester van Gelre, Daniel ’t Zas, een verzoek in om een heideveld bij Bennekom voor zichzelf te mogen gebruiken. Bennekomse boeren zijn het hier niet mee eens en maken bezwaar. Het is een van hun favoriete heidevelden zo vlakbij bij het dorp. Voortaan zullen zij zelf verder moeten lopen bij het hoeden van hun schapen. Maar ook halen ze het liefst heideplaggen van dit veld voor in hun potstal. Ze doen hun best, maar ’t Zas krijgt toestemming het veld te gebruiken mits hij voldoende afstand houdt van de openbare weg.
Acht jaar later dient hij weer een verzoek in om een tweede veld te mogen gebruiken. Weer maken de Bennekomse boeren bezwaar. Na een proces dat vier jaar duurt, krijgt ’t Zas toestemming, mits hij genoeg ruimte tussen de twee velden houdt zodat een schaapskudde er tussendoor kan.

Tegenwoordig zijn de twee velden nog altijd zichtbaar in het stratenpatroon van Bennekom.

In dit boek bekijken we eerst de context: Hoe zag het er hier uit in de ijstijden? We kijken door de ogen van Neanderthalers en horen het ijs kraken. We kijken door de ogen van boeren uit de Romeinse tijd en de Middeleeuwen.

Dan gaan we naar 1600. Van wie was het bos, hoe werd het beheerd? Ook kijken we hoe het heideveld er uit zag rond 1600, waarvoor de boeren het gebruikten en waarom het zo belangrijk voor ze was. Daarna volgen we het proces. Vervolgens bekijken we wat er met deze velden is gebeurd na het overlijden van Daniel ’t Zas.

In 1649 tekent Nicolaes van Geelkercken een overzichtskaart van De Moft, en tegen de wildgraaf bij Bennekom aan tekent hij de Bosmeijster Sassenkamp in.

Meer over deze kaart uit 1649 van De Moft.

Tussen de twee percelen tekent hij een huis of schuur. De twee percelen zijn tot ver in de 20ste eeuw nog goed herkenbaar: het ene is wel groter dan het andere en vierkant zijn ze geen van beide. Inmiddels is ook de strook ertussen volgebouwd met villa’s en zijn de twee vierkanten niet meer te onderscheiden. Maar wel in het stratenpatroon van Bennekom.

Hoe zag de Bosmeijster Sassenkamp er in 1600 uit?

We beredeneren de vegetatie terug tot 1600: wat groeide er op een zwaar begraasd kaal heideveld dat regelmatig geplagd werd? Welke wegen liepen er en liggen er nu nog? Welke gebouwen van toen staan er nog?

Wat deden de boeren op dat heideveld?

Waarom was dat kale heideveld voor Bennekomse boeren zo belangrijk dat ze er een proces over voeren? Schapen weiden, plaggen steken, heide maaien en nog veel meer: zo’n gezamenlijk heideveld had allerlei nuttige toepassingen.

Wie goed kijkt ziet midden op de volgende foto de Oude Kerk van Bennekom. De weg is het Algemeer die tussen de twee Bosmeester Sassenkampen doorloopt naar het oude dorp.

Wandelroute

Ik teken op de kaart van Nicolaes mijn wandelroute in en neem bovendien de route over op een ‘actuele’ kaart uit 1962. Op een van de mooiste dagen in de winter 2020-2021 wandel ik mijn route.

Zorg altijd dat je eigen schaduw niet op de foto staat, heb ik geleerd. Selfie in de sneeuw.

Latere ontwikkelingen

Daarna volg ik in het Gelders Archief de Bosmeester Sassenkampen na het overlijden van bosmeester Daniel ’t Zas. Ik zoek verkoopactes op, testamenten, belastingdocumenten en kom uiteindelijk uit in 1823 wanneer het kadaster wordt opgezet.

De puzzel is klaar

Het resultaat van mijn gepuzzel is een uniek en toch leuk boek van ruim 135 bladzijden. Het is in elke boekhandel te bestellen. Het kan ook hier:

Bekijk het inkijkexemplaar.

Alle afbeeldingen