Het Onze Lieve Vrouwenkloooster of Convent van Renkum is gesticht in 1405 door Hertog Reinald IV van Gelre en heeft bestaan tot circa 1600, toen kloosters werden onteigend en bezittingen aan de staat vervielen. In de gloriedagen stond het bekend als een rijk vrouwenklooster met uitgestrekte bossen en landerijen en de omgeving.
Maar hoe kwam zo’n klooster aan die bossen en landerijen? Ten eerste heeft het land gekregen van de kloosters in Elten en Paderborn. Maar de rest: giften. Rijke mensen vonden het een eer om bezit aan een klooster te schenken, vergelijkbaar met een goede doelen actie van tegenwoordig.
Podcast
Toen het klooster aan de staat was vervallen, is een overzicht gemaakt van alle 49 charters en brieven met die giften. Deze verzameling is in 1992 heruitgegeven als Cartularium (link naar bol), en dat is een wonder van informatie uit de 15de en 16de eeuw.
Geheel toevallig stuit ik via een andere bron op een van de charters: in 1409 schenken Jan en Cathalijn van Boetberg uit Wageningen een stuk bos aan het klooster. Dit charter is ook opgenomen in het cartularium, maar ik transcribeer dus een andere bron. Hopelijk is het precies hetzelfde – maar dat zal wel niet, want in elke handgeschreven kopie zitten fouten. Hier een stukje tekst:
Ende hebben voor opgedragen Heren Albert Dreijer, tot behoeffe des Cloosters onser
Lijever vrouwen tot Redinchem, een hegge die gelegen is aen Wageninger Bergh,
mitten Overdijck, mit alle haeren toebehooren, als die gelegen is, alsoe dat die heren
Willems van Reijn te wesen plaecq, voor een vrij eijghen erves daer oost waert naest
gelandet is dat Clooster van Redinchem verss ende noortwaert die Hertoge van Gelre,
ende westwart Gerijt van Laeckmonde.
Het echtpaar schenkt aan het klooster dus een hegge (= bosperceel) in de Overdijk op de Wageningse Berg. Ten oosten van de hegge ligt land wat al van het klooster is, ten noorden ligt het domein van de Hertog van Gelre en ten westen ligt een hegge van Gerrit van Lakemonde.
Kunnen we hier meer van zeggen? Jazeker, puzzel met me mee.
De oudste kaart van dit gebied is van Thomas Witteroos uit 1570. Dat klinkt oud, maar het klooster was toen met zijn laatste jaren bezig (rond 1570 werden kloosters onteigend). Het charter is 161 jaar ouder – alsof we nu een briefje lezen uit 1863. Maar de tijd ging langzamer dan nu.
Witteroos kleurt het domein van de Hertog groen, dus we moeten op deze kaart helemaal links kijken buiten het groene vlak. Helaas is de kaart daar nogal beschadigd en teksten daar zijn lastig te lezen. Gelukkig heeft B goede foto’s gemaakt van het origineel van deze kaart.
Op deze eerste foto lezen we links bovenaan in het groen Die Overdijcse Hegge: blijkbaar een hegge van de Hertog in de Overdijk. Dat is dus niet de hegge van Boetberg, want die moet buiten het groene vlak liggen. En wat zien we links? Convent: buiten de Overdijkse Hegge ligt land van het Convent.
Op deze foto bijna hetzelfde gebied, en hier onder daar een detail van, gedraaid zodat we de tekst kunnen lezen. We lezen (met wat moeite en fantasie) Çonvent van Reijncoms hegge’.
Kan dit de bedoelde hegge zijn? Ja en nee. Wat klopt is dat het ten zuiden van het bos van de Hertog ligt, en ten westen van land van het Convent, maar westelijk hiervan ligt nog een stuk bos van de Hertog, de Munckenkuil. In het charter staat dat er land van Gerrit van Laeckmonde grenst aan de hegge.
Ik moet nog groter denken. Op de volgende detailfoto lezen we een vrijwel onleesbare tekst, maar ook daar staat volgens mij ‘Convent van Reijncoms hegge’.
Dit is bij het huidige hotel. En dan klopt het wel: ten westen van het hotel ligt het Belmonte Arboretum. Dat gebied is altijd in particuliere handen geweest, en hoewel ik geen enkele andere aanwijzing heb voor een Gerrit van Lakemond, past dat heel goed.
Dat betekent dat het echtpaar Boetberg een groot bos weggeeft: het hele bos ten zuiden van de huidige Arnhemseweg bovenop de Wageningse Berg begrensd door de weg, het klif en het arboretum. Dat waren vast rijke mensen, deze Johan en Cathalijn van Boetberg dat ze zomaar afstand deden van zo’n kostbaar bezit. Waarom zouden ze dat doen? Ik vergelijk het met rijkelui nu die doneren aan een goed doel. Een nieuw klooster was zo’n goed doel; zo kwamen ze in de hemel.
En nu?
Dit bos ligt er nog net zo als toen, 600 jaar geleden.
Ik ben al jaren bezig met een boek over de Moft, de heuvelrug tussen Ede, Bennekom, Wageningen en Renkum. Het hoofdstuk over dit Bos van Boetbergh is af; dat voeg ik bij voor premium abonnees. Voor de anderen een paar foto’s van dit bos met magnifieke uitzichten over de Rijn en de Betuwe tot aan Nijmegen.
Premium inhoud
Premium abonnees lezen hier het charter en een wandeling door dit bos
Het cartularium van het klooster van Renkum is nog altijd verkrijgbaar: cartularium
Hoe je het voor elkaar krijgt weet ik niet maar dit soort zeer boeiende verhalen is moelijk te evenaren laat staan te verbeteren … Chapeau !!