Kragge is een tapijt planten dat groeit in water zonder dat het vastzit aan de bodem. Dat tapijt aan wortels en plantenresten kan zo dik worden, dat je erop kunt lopen. Na een aantal jaren groeit het uit tot aan de bodem en dan is het verlandingsproces klaar. Fantastisch, de natuur herstelt ons mismanagement.
Het is een geweldige fase in het proces van verlanden van trekgaten in veen. Boeren in veengebieden trokken stroken kragge los en verplaatsten dat naar hun eigen land zodat het verlanden sneller ging. Mooi toch! We hebben ons land afgegraven, grote stukken veen laten verdrinken, onlanden gemaakt, maar deze veenboeren herstelden het land.
Maar dat mag niet meer. De diverse fasen van verlanden zijn namelijk heel bijzonder, en natuurbeheerders gaan zorgvuldig tegen dat het verlanden doorzet. Ze halen boompjes weg, maken petgaten open, maken kragge stuk, en voorkomen zo het natuurlijke verlandingsproces. Want juist in de tussenfases groeit van alles wat verdwijnt als het verlanden doorzet en de gaten verdwijnen. En juist die tussenfasen vinden wij zo mooi: de afwisseling van water en planten, de veelheid aan soorten.
Waar zijn we toch mee bezig. Ik vind de Wieden en de Weerribben ook mooi, maar het zijn gebieden die ontstaan zijn door overexploitatie: het weggraven van veen totdat er geen land meer was. Gelukkig is de natuur sterk en doet ons mismanagement teniet. Maar nee, dat gaan wij dan weer tegen. Als we het verlandingsproces nou zouden stimuleren, dat lijkt me uiteindelijk met de stijgende zeespiegel en onze zakkende delta duurzamer.
Maar dit is allemaal natuurlijk veel te kort door de bocht – ik zie de reacties wel binnenkomen. Men wil wel verlanden, maar dan via een mesotroof proces dat zeer zeldzaam is en waarbij trilveen ontstaat. Men doet wel degelijk onderzoek hoe dit te stimuleren, maar twee dieren die dit verlandingsproces hinderen zijn ganzen en de Amerikaanse rivierkreeft, en ons water is te voedselrijk, andere planten dringen voor, berkjes en eikjes zijn niet de bedoeling, etcetera.
Vroeger werd kragge ook gebruikt als bescherming van dijken. Zo vind ik een stuk uit 1702 over boeren met buitendijkse kraggetjes bij Eemnes – maar dat moet ik nog lezen. Het stuk gaat over vergoeding door de overheid aan die boeren voor het onderhoud van die kraggen – de overheid betaalde ook in de 17de eeuw al voor ecosysteemdiensten. Minister Wiersma, lees je mee?
Een van de planten die het geweldig doet op kragge, is krabbenscheer. Daarin zit veel fosfaat, en boeren oogstten vroeger de bladeren als bemesting. Dat ging het verlanden tegen, helaas, maar de winst op de akkers was groter. Maar dat mag ook niet meer. Dat krabbenscheer is juist gunstig voor de ontwikkeling van trilveen.
Tja, nu moet hier natuurlijk een foto van krabbenscheer komen, maar waar vind ik krabbenscheer rond Wageningen? Ik ken een plek bij het Leekstermeer, maar daar ga ik niet ff heen voor een foto. O ja, de website van het tuincentrum.
Ik puzzel wat verder en kom termen tegen die te maken hebben met kragge en het verlandingsproces.
Bonk: een veenbonk is een stuk veen dat losraakt van de bodem en naar boven drijft. De oorzaak is methaangas = moerasgas. Een bonk kan in de winter weer zinken (als er geen moerasgas meer opstijgt) of het kan begroeid raken met riet en dan blijven drijven. Dit wordt een rietbonk genoemd. Deze zijn zo sterk dat je erop kunt lopen en het riet kunt maaien.
Drijftil: een drijftil is een drijvend eiland in een meer. Het begint met losgeslagen oeverplanten en wortelstokken waar tussen afgestorven plantendelen blijven hangen. Door wind en golfslag kan hier van alles aan vast groeien zodat een mat ontstaat. Uiteindelijk komt het eiland met de wortels vast te zitten aan de bodem. Dan noemen we het eiland een trilveen: je kunt erop lopen, maar de grond golft op en neer.
Veenlens: een veenlens is een kragge of drijftil die niet is vastgegroeid aan de bodem, maar waarbij er een eigen veenbodem is ontstaan die drijft op water.
Kragge komt bijvoorbeeld voor in de familienaam Kraggehof, in huizen die Kraggehof het, straatnamen als Kraggelaan en in de Noordoostpolder ligt de plaats Kraggenburg. Lees hoe Kraggenburg aan zijn naam komt.
leeg