Mijn buurman maakte me erop attent: als de Rijn bij Wageningen laag staat, ziet hij bij het kanoen spoorrails liggen die bij hoog water onder water verborgen zijn. Hij laat me foto’s zien van augustus 2022.
He? Daar ben ik al zo vaak geweest, maar blijkbaar nooit bij laag water. Het is nu laag water, dus ik fiets erheen. Ja hoor: aan de zuidkant van de Rijn bij de Maneswaard liggen spoorrails op de bodem. De boei waarschuwt boten.
De puzzelvraag: de Rijn staat nu historisch laag, en toch komen deze rails nu niet en in 2022 wel boven water. Hoe kan dat? Het antwoord volgt aan het eind van dit stukje.
Er liggen wel meer spoorrails in de uiterwaarden. Steenfabrieken legden smalspoor tussen waar ze naar klei groeven en de oven. Die rails werden verplaatst als de klei ergens op was en ze een nieuw stuk aanboorden. Of ze lieten het oude stuk liggen. Ook liggen er spoorrails tussen de steenovens en een kade. De stenen moesten ergens heen natuurlijk, en het gemakkelijkst ging dat per boot.
hehe, mijn fietsgids over Gaasterland is gepubliceerd. Hij is te bestellen via deze link: fietsgids Gaasterland.
Maar deze spoorrails onder water liggen bij de zuidoever tussen de tweede en derde krib stroomopwaarts vanaf de veerpont, en daar heeft nooit een steenfabriek gestaan.
Ik blader heen en weer op topotijdreis om een steenfabriek op de zuidoever te vinden in het spoorrailstijdperk. In 1877 schiet ik raak. De eerste steenoven verschijnt op de zuidoever ten westen van het veerhuis.
In 1927 zijn het er vier: twee op de noordoever, twee op de zuidoever.
De steenfabrieken groeien en krimpen. In 1940 is de steenfabriek op de zuidoever bij de Maneswaard groot.
In 1960 zijn de twee op de noordoever groot.
In 1976 is er op de zuidoever een waterplas gegraven. Ik gok dat De Blauwe Kamer hier klei heeft afgegraven en daartoe de spoorrails van de foto’s heeft gelegd.
Tegenwoordig is er weinig over van de uiterwaarden hier. We graven ons land af en we voorkomen dat de natuur dat weer herstelt.
De plekken van de steenovens zijn nog herkenbaar. De meeste steenovens staan er nog wel, als ruรฏnes die geleidelijk worden opgegeten door de natuur of verbouwd tot woningen of ateliers. Of er staat een nieuw duur huis op de terp.
Antwoord op de puzzelvraag: dit stuk van de Rijn ligt boven de stuw bij Amerongen en Rijkswaterstaat houdt de waterstand kunstmatig op deze hoogte.
Alle afbeeldingen
Ontdek meer van landschap lopen
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
Dag Mathilde, een mooie foto van de rails onder water. Aan de noordoever daar ligt ook nog rails ( in de hoek bij de krib). Er was daar een speciaal pontje dat de smalspoorwagentjes met klei overzette van de Maneswaard naar de Blauwe Kamer. Op de zuidoever zit nog een coupure in de zomerkade waardoor het smalspoor liep. Ik heb ooit een foto gezien van dat pontje maar ik weet niet meer waar. Misschien in het bezoekerscentrum.
Groet Ad Woudstra (gids Blauwe Bever)
Geweldig, deze aanvullende informatie.