Een huisje bij Hien

E vraagt me of ik wil helpen zoeken naar een huisje bij Hien waar een jonge vrouw rond 1775 gewoond zou hebben.

Nou was deze vrouw niet van adel, rijk of machtig. Dus haar huisje was vast niet degelijk gebouwd en de kans dat haar huisje er 250 jaar later nog staat is nihil. Maar waar stond het?

Ze heette Jantje van Schaik. Jantje moest bij de rechter komen want ze had haar baby gedood en in de uiterwaarden gelegd, en daar werd ze voor gestraft. E onderzoekt strafzaken uit de 18de eeuw, en dat vind ik super boeiend. Je kijkt in het leven van normale mensen ipv in dat van de machthebbers die de geschiedenisboeken schrijven. Zijn blog is halssaecken.nl. Deze week schrijft hij over deze zaak van Jantje in Hien.

Waar woonde Jantje? Bij haar moeder. Dit zijn de aanwijzingen:

• Jantjes eigen verklaring: “Dat het huis ook buitens dijks staat tusschen de kerk van Hien en Dodenweerd in.”
• De tichte crimineel: “naa een waerdje of pasje, bezijden het huis gelegen aan de strang te Hien buiten dijks, waar zij beklaagde met haar moeder woonde.”
• Attestatie van schutter Hendrik Willems: “Liggende in een pasje off grintje buijten dijks even boven het huijsje daer Aaltje van Schaik met haer dogter Jantje gewoond heeft, onder Hien.”

Ik vind twee kaarten van dat gebied uit de 18de eeuw. Deze eerste is van 1700.

Dodewaard, Hien, een strang en een pas, maar geen huisje.

De tweede kaart is van 1778 – en de rechtszaak is van 1775 dus dat is dezelfde wereld.

De kaart is van Beijerinck, en die maakte nauwkeurige en gedetailleerde kaarten. Ik zoom in op het gebied tussen Hien en Dodewaard.

De kerk van Hien tekent Beijerinck zonder torenspits want die was afgebrand door blikseminslag. Rechts Den Engel met een tuin en een boomgaard. Nummer 27 staat erin.

De Engel is nu een restaurant met terras met uitzicht over de strang. Op mijn foto vanaf dat terras zie je de kerk van Hien.

Ik zoek naar net zo’n stukje, maar dan tussen de kerk van Hien en Dodewaard in. Daar tekent Beijerinck net zo’n bochtje met twee huisjes, nummer 28 en 29. 29 is een groter huis met een keurig vierkant aangelegde tuin. Dat is van de Freule van den Heuvel. 28 is kleiner.

Kassa. 28 voldoet aan alle criteria die E me had opgestuurd.

Ik duik in het bijbehorende stuk.

27: Dirk van Neirbosch, een huijsje en boomgaard van minderwaerde. Dirck betaal 1 gulden en 8 stuivers belasting. Dat is nu dus De Engel.

Ik kijk op de kadasterkaart uit 1832 naar het bochtje bij De Engel. Het hoekje waar nu De Engel is, is dan van Arend van Neerbosch, tapper. Vast een kleinzoon van Dirk uit 1778.

Maar het gaat vandaag om Jantje die woonde in het andere bochtje met nummer 28 en 29.

28: Muvrouw Slick, een huisje en wat rhijshout. Ze betaalt geen belasting.

29: De Freule van den Heuvel, huijs, hoff en boomgaard. Ze betaalt 3 gulden 12 stuiver en 8 dens (?).

Op de kadasterkaart uit 1832 staat een perceel als huis en erf ingetekend, eigenaar Sander van Hattum, en het oranje perceel daarnaast is boomgaard, ook van Sander. In 60 jaar niets veranderd, alleen is het huisje van Aaltje en Jantje van Schaik weg.

Ik fiets erheen. Dit is het bedoelde bochtje. Huisje 28 stond vooraan, 29 achter de wilgen. Links ligt de strang.

Ik kijk op het kerkhof van Hien en vind meerdere graven van Van Schaik. Nazaten van Aaltje en Jantje van Schaik? Oh nee, niet van Jantje, want die werd gewurgd. Arme meid. En de papa? Die leefde vrolijk door.

Waarom had men deze kleine bochtjes eigenlijk in de bandijk gelegd? Het zullen dichtgegroeide wielen zijn, restanten van een dijkdoorbraak. Maar iets klopt er niet; ik vind het plekje te klein voor een huis 29 + hof + boomgaard + huisje 28.

Aha, de bandijk lag wat noordelijker dan nu, het bochtje was groter. Rijkswaterstaat heeft de grote bocht eruit gehaald. Dan kunnen auto’s nog harder scheuren over de dijk.

Op de luchtfoto kunnen we dit ook goed zien. Ik klieder de oude dijk in – zo zie je niets meer.

Het huis van de freule is onder de dijk verdwenen, net als het huisje van Aaltje en Jantje van Schaik.

Ik ben eigenlijk wel beduusd dat we de plek gevonden hebben.

Alle afbeeldingen