De Gelderse Wetering ontwatert de Doesburgse polder in het Binnenveld. Dat was nogal ingewikkeld, want onderweg lagen er drie schutten die op een slimme volgorde geopend en gesloten moesten worden. Lees met me mee.
Het gaat om een Dijkbrief uit 1460 van Hertog Arnold van Gelre over de Gelderse Wetering . Hij regelt in die dijkbrief de waterlossing van Beetrum, Doesburg, Veldhuizen en Maanen naar de Kromme Eem bij Bennekom. Dus de Gelderse Wetering is ouder dan 1460 of hij werd toen gegraven. In de dijkbrief wordt geregeld wie welk stuk van de dijken en weteringen moet schouwen:
Te weten in den yersten dat onse diickgreve van Wagenyngen mit synen heemraeden schieren ende
schouwen sall, nae den alden gewoenten, als dat altoes gewoenlick ende recht geweest is; ende soe
wat verdinge off gelaifften[2] vallen bynnen der schouwen van Wagenyngen, dat die gaen ende
koemen sullen nae diickrecht ende weteryngerecht van Overbetuwen. Ende dairtoe sullen wy onsen
diickgreve van Wagenyngen eenen reedelicken man te baeten setten, die bynnen den kerspell van
Wagenyngen woenachtig ende dair gearfft ende gegoidt is, sess jaer lanck ende niet langer, die hem
den Eemdiick mitter Eem ende Maenrediick helpt schouwen ende den waterganck. Ende wanneer
onse diickgreve van Wagenyngen opten uytersten paelen van siinre schouwen coemt ende geschout
heefft, soe sall onse diickgreve, die wy gesat hebben, alsdan van stonden ain voirtryden mitten
peynder[3] tot Eede in der tiit ende schouwen den diick tot Eede ende van Velthusen ende voirt den
diick tot Betelem ende tot Doesborch. Voirt sullen die van Manhen twee heemrade setten, die den
diick tot Eede ende tot Velthusen schieren ende schouwen sullen. Voirt sullen die van Eede ende
Velthusen setten twee heemraden, die den diick schieren ende schouwen sullen to Doesborch by
hoiren eede, so hoge ende breet als wy uuytgesproeken hebben.
Boeiend is het deel over het openen en sluiten van de drie sluizen in de wetering:
Voirt soe sall die sluse to Manhen
to blyven staen, theynt die sluse in die Grebbe eenen dach ende eenen nacht uuytgegaen heeft.
Ende tot wat tyden die sluse in die Grebbe toegegaan is, soe sal men die sluse to Manhen van
stonden an toesluten ende daer sullen die van Wagenyngen eenen goeden man toe setten ende die
van Manhen eenen goeden man toe setten, die de sloetelen verwaeren sullen op hoiren eedt. Voirt
sall die sluse to Velthusen toe blyven staen, theynt die sluse to Manhen eenen dach ende eenen
nacht uuytgegaen heeff; ende soe sall die sluse to Doesborch oick toestaen theynt die sluse to
Velthusen eenen dach ende eenen nacht uuytgegaen heeft.
Die Doesburgers hadden dus een wetering gegraven dwars door de hooilanden van Ede – Veldhuizen – Maanen en Bennekom en vergrootten daar zo de overlast terwijl ze zelf hoog en droog zaten. Eerder heb ik me er al over verbaasd dat de Eemwal door het poldergebied van Wageningen – Bennekom liep, dat moet problemen gegeven hebben. En ja hoor, lees dit stukje van de site van de gemeente Ede:
De Oude Wetering werd vergraven tot de hedendaagse Wetering om het water van de hoger gelegen buurt Doesburg, door de buurten Ede-Veldhuizen en Maanen naar het zuiden af te voeren. De situatie was aanleiding voor eindeloze ruzies tussen de buurten en ook met de Bennekommers en de Wageningers, waar het water uiteindelijk terecht kwam. De Hertog van Gelre bepaalde in een ‘Vorstelijke Brief’ dat de buurten niet zo maar mochten spuien, maar dat dit in de juiste volgorde moest geschieden. Eerst mocht het Maanderschut open, een dag later het Veldhuizerschut en weer een dag later het Doesburgerschut. Eén buurt kon niet zelfstandig optreden, omdat voor het openen van het schut ook een vertegenwoordiger van de aangrenzende buurt een sleutel diende om te draaien. Deze regeling bleef eeuwenlang, tot in de jaren dertig van de 20e eeuw, bestaan.
De Gelderse Wetering staat prachtig ingetekend op deze kaart van Nicolaes van Geelkercken uit 1655: de blauwe baan onderaan van rechts (de Doesburgerpolder) naar links naar de Hornskolk (in de Binnenveldse Hooilanden).
En nu?
Er is niet veel meer te zien van de Gelderse Wetering, maar juist daardoor is het zoeken ervan een leuke puzzeltocht.
Meer lezen over het Binnenveld? Lees in Het Verhaal van het Binnenveld alles over de geschiedenis van het waterbeheer in het Binnenveld. Liever een boek? Dan is mijn boek Water in het Binnenveld vast iets voor jou. Het boek is te koop als paperback en als eboek.
Premium inhoud
Premium abonnees krijgen een cadeautje.