In Nederland gaan de waterschappen over het waterbeheer. De grenzen tussen de waterschappen lopen over lijnen die door de bril van een waterdruppel logisch zijn: een waterscheiding of juist een rivier.
Dit is een kaart met alle waterschappen:
Het zijn er 21: vijf hoogheemraadschappen en 16 waterschappen. Een hoogheemraadschap was vroeger een overkoepelend beslisorgaan van regenten en edellieden die vanuit de hoogte neerkeken op de onderliggende waterschappen waarin boeren zich hadden georganiseerd. Tegenwoordig is er geen verschil meer, maar de vijf hechten aan het standsverschil.
Je kunt boeken vol schrijven over de Nederlandse waterschappen: dat ze het oudste democratische bestuur zijn, wordt vaak gezegd. Klopt. En ze zitten vol tradities, hoewel die in razendsnel tempo verdwenen zijn. Beetje googelen en een wereld ontvouwt zich. Enne, wat doen ze eigenlijk? Ze houden onze delta leefbaar.
Ik krijg vaak de vraag waarom waterschappen nog bestaan en waarom de provincies hun taken niet kunnen overnemen. Nou… Het heeft te maken met het oplossen van je eigen waterprobleem zonder het af te wentelen op je buren. Bij een weg maakt dat niet uit: de ene gemeente asfalteert een weg, en bij de gemeentegrens hobbel je de buurgemeente in. Maar bij beken en sloten is dat anders. Als een gemeente beekoevers maait, stroomt het water ineens sneller door en heeft de benedenstroomse gemeente wateroverlast. Of andersom: als een gemeente juist niet maait, krijgt de bovenstroomse gemeente wateroverlast. Laat specialisten dat maar organiseren.
Bij waterbeheer is het handig als een beek of kanaal in zijn geheel onder een schap valt. Als dat niet zo is, krijg je zoiets als interprovinciale waterafspraken, zoals de internationale afspraken die Nederland en Duitsland hebben over de Rijn en Nederland en België over de Maas. Waterschap Vallei en Veluwe beslaat een groot deel van Gelderland, een deel van Utrecht en een stukje Overijssel langs de IJssel. Je wilt toch geen interprovinciale afspraken tussen Gelderland en Utrecht over het onderhoud van het Valleikanaal. Nee, die grenzen zijn prima zo.
Laat die waterschappen maar doen waar ze goed in zijn: waterbeheer, buitengebied inrichten, polderen tussen belangen. Ze doen recht aan Nederland = waterland en de grenzen volgen de natuur. Dat in tegenstelling tot provinciegrenzen, die het gevolg zijn van ruzies, erfenissen, huwelijken en dergelijke. Dus als er dan een overheidslaag weg moet, dan weet ik het wel.
Ik krijg ook regelmatig de vraag waarom er verkiezingen zijn voor het bestuur van de waterschappen. Waterbeheer is toch gewoon een technisch ding en laat die technici zelf maar uitvogelen wat ze moeten doen. Maar nee, waterbeheer is bij uitstek iets waar je moet polderen tussen diverse belangen, tussen belangen van natuur en van landbouw, tussen publiek en privaat belang. Rijkswaterstaat vogelt wel zelf uit waar ze wat gaan doen: hier een weg, daar een bredere weg, daar een groter kruispunt. Ik heb wel eens het gevoel dat ze zichzelf ook wel aan het werk willen houden. Maar die doen dus alsof daar geen verschillen in belangen bij zijn, en dan ineens klimmen actievoerders in bomen. Ook Rijkswaterstaat zou door een openbaar gekozen orgaan bestuurd moeten worden die beslist waar ons beperkte belastinggeld naartoe moet: wat is de wensenlijst, wat komt bovenaan de prioriteitenlijst te staan, hoe worden nevendoelen (klimaat, CO2, fietspaden, bomen) meegenomen, hoeveel mag het kosten -> en dan kan de organisatie het uitvoeren. Uiteraard wordt zo’n bestuur intensief begeleid hierin; wij komen ook elke week bij elkaar; meestal krijgen we daarbij informatie ter voorbereiding voor de vijf grote besluitende vergaderingen per jaar. Bij de waterschappen klimmen nooit actievoerders in bomen; die kunnen polderen als de beste.
Legger
Elk waterschap heeft een legger en een keur. Hoewel de keur na 700 jaar een prima woord te zijn geweest, nu wordt afgeschaft tot iets wat ik dan weer helemaal niks vind: waterschapsverordening. De keur is zoiets als het wetboek: de regels die het waterschap hanteert bij het waterbeheer. De legger is een kaart met alle wateren en andere dingen waar het waterschap over gaat: stuwen, sluizen, gemalen, putten, vistrappen, bruggen en nog veel meer. Alles wat het waterschap inzet om het water te beheren.
Legger van Vallei en Veluwe
Hier de legger van het Waterschap Vallei en Veluwe. Dit is een fusiewaterschap: voorheen waren het er twee en de zwarte stippellijn over de Veluwe was de grens.
Op een legger staan alle watertjes, waterkeringen en kunstwerken, plus daarbij wie verantwoordelijk is voor het onderhoud. En natuurlijk de grens van het waterschap. Een legger is niet hetzelfde als een waterkaart voor scheepvaart.
Wat kun je op deze schaal zien op de legger?
Er zijn geen watertjes in de Veluwe en op de Utrechtse Heuvelrug. Water zakt daar weg in de ondergrond en treedt aan de randen van de stuwwallen uit. Blauw zijn grotere watertjes, groen kleinere. Hier en daar een stukje met een rode rand eromheen: daar zijn ze aan het knutselen en herindelen.
Het waterschap is ingedeeld in drie districten: Het oostelijk district watert af bij Hattem op de IJssel. Het westelijk district is het water uit de Gelderse Vallei dat bij Amersfoort samenkomt. Het noordelijk district watert af op het Randmeer. Enkele beken wateren in het zuiden af op de Rijn: de Renkumse en Heelsumse beek en een aantal beken bij Oosterbeek, maar die hebben geen eigen minidistrictje gekregen.
De Leuvenumse Beek (de beek met de vele namen: Hierdense Beek, Staverdumse Beek) is echt wel iets bijzonders. kijk hem daar fier als enige in het midden liggen. Hij watert het dal af tussen de stuwwallen van Garderen en de Veluwe.
Legger van Rivierenland
Het waterschap Rivierenland beheert geen natuurlijke beken maar polders. De legger is daardoor totaal anders dan die van Vallei en Veluwe. De legger vind ik geweldig omdat de stroomrichting van het water staat aangegeven. Leuk om een waterdruppel te volgen en te bekijken waar die uiteindelijk in de Linge of Waal terechtkomt.
Als je de link volgt en inzoomt, gaat een wereld voor je open. Maar op de overzichtskaart van het hele waterschap is niks te zien. Dat is stom.
Legger van Noorderzijlvest
De legger van Noorderzijlvest is qua weergave vergelijkbaar met Vallei en Veluwe, maar is een totaal ander gebied.
Legger van De Dommel
Dit waterschap beheert ook een gebied met een natuurlijke afwatering, vergelijkbaar met Vallei en Veluwe. De legger is prachtig:
Schieland en Krimpenerwaard
Dit is het kleinste waterschap. Op de legger is het water rood. Ook hier geen natuurlijke beken die naar beneden stromen, maar beheer van polders.
Helaas blinken de websites van enkele waterschappen niet uit door publieksvriendelijkheid. De legger van Hunze en Aa heb ik nog niet gevonden. Zucht.
leeg