De Kortenberg van Van Raesfelt

De geschiedenis van het Oranje Nassau’s Oord bij Renkum is lang en begint in de 17de eeuw met een nieuw landgoed de Kortenberg van Willem van Raesfelt.

Willem Van Raesfelt leefde in de 17^de eeuw en was hoofdschout van ‘s Hertogenbosch, ambtsjonker van Renkum, burgemeester van Arnhem, gecommitteerde der Staten-Generaal. Hij had geen kasteel en kocht gronden in de omgeving van Renkum, zoals bossen van het Convent van Renkum nadat dit rond 1590 was onteigend. Daar voegde hij percelen van het domeinbos bij die hij in erfpacht kocht van de Rekenkamer. Zo maakte hij een prachtig landgoed.

Gronden van het Convent

Nicolaes van Geelkercken heeft op drie kaarten van de Moft het uitbreidende bezit van Van Raesfelt op Rekenkamergronden weergegeven.

In 1654 is het landgoed compleet. Op dat moment bezit Van Raesfelt een groot gebied in het zuidelijke deel van de Moft, zowel in als buiten het domeinbos: ongeveer wat nu het landgoed van het ONO is plus een deel van het bos ten zuiden van de N225. Hij kan als stichter van het huidige landgoed ONO beschouwd worden, ook al komen de huidige grenzen van de twee landgoederen niet overeen.

1640 Eerste erfpacht van de Rekenkamer

Na zijn eerste grondaankopen uit de boedel van het Convent, pacht Van Raesfeldt gronden van de Rekenkamer. Hiervan maakt Van Geelkercken in 1640 een kaart. Deze is gemaakt op papier en meet 33 bij 43 cm. Het is een smaakvol ingekleurde kaart die typisch is voor de stijl van Nicolaes.

Linksonder tekent Nicolaes de Rhijnstroom, Rinckum, t Clooster, den Bock en de muel (molen). Rechts kasteel Groensfoort. Links steekt van Renkum naar boven (naar het westen dus) de voorloper van de N225 het beekdal en de berg over naar Wageningen.

Nicolaes bakent gebieden af met een dikke rode en gele lijn. De gebieden die Raesfelt van het Convent van Renkum had gekocht, bakent hij af met geel. Achter de rode baan ligt Des Landschaps Moef, het domeinbos ‘van het Landschap’ dus. Tussen de gele en de rode baan liggen de twee percelen die Van Raesfelt in erfpacht had gekregen van de Rekenkamer: A en B, den Langenbergh door Jr. Raesvelt aen gekoftt. Later werd op het kleinere perceel het huis De Kortenburg gebouwd, en nog later het ONO.

De walletjes die Nicolaes intekent rond de twee percelen zijn niet meer zichtbaar in het bos, maar wel de wal die Van Raesfelt heeft moeten maken tussen zijn land en het domeinbos: wiltgraeff bij Jr Raesvelt gemackt – deze wal ligt er nu ruim 380 jaar later nog. Vanaf de Wegh naer Uijttrecht heeft hij een oprijlaan naar zijn huis gemaakt: Nieuwe Allee naer Jr Raesvelts Bouhoven, wat later De Kortenburg  zal heten. Tussen de Langenberg A en de Kortenberg B ligt de laan die later Koninginnelaan zal gaan heten, alleen de fraaie Koningslaan, de zichtas vanuit het huis, is van later.

Langs de rode dikke lijn schrijft hij de wiltgraeff bij Jr. Raesvelt gemaeckt. Opvallend dat hij het woord ‘bij’ gebruikt, ik zou het nu als anglicisme afkeuren. Raesvelt moest de gronden die hij had gepacht omwallen. Delen van die wallen kunnen we op het AHN nog terugvinden, dus ik kan de kaart op het AHN intekenen.

Dat breng ik over op de topografische kaart van 2022.

Nicolaes geeft op zijn kaart een schaal in roedes. Een Gelderse roede is 3,8 meter en daarmee kun je alles narekenen en over een nieuwe kaart of het AHN leggen, en dit klopt gewoon. Ongelooflijk dat Nederland niet meer verandert in 380 jaar.

1649 Uitbreiding van het landgoed

In 1649 pacht Willem van Raesfelt gronden bij. Nicolaes tekent dit in op zijn overzichtskaart.

Een goed herkenningspunt is punt L links bovenin: dat zijn de grafheuvels bovenop de Wageningse Berg. Nicolaes schrijft ‘seven huevels‘.

Die scherpe punt bij de grafheuvels ligt er nog net zo:

1654 Laatste uitbreiding

Ook van de laatste uitbreiding maakt Nicolaes een kaart. De kaart is gemaakt op papier en meet 30 bij 40 cm. Op de kaart is het noorden rechts. Nu pacht hij de smalle vierhoek bij.

Ik vul mijn eerdere tekening op het AHN aan met de nieuwe gebieden in groen.

Op een klein stukje diagonaal dwars door het nieuwe bezit na is alles herkenbaar. Ik vermoed dat het stukje wal E-M er nooit is geweest. Waarom zou iemand een wildwal aanleggen tussen twee bospercelen die beide van hem zijn? Hij heeft waarschijnlijk alleen de buitengrenzen van een wal voorzien.

Ik breng de tekening over naar topotijdreis:

Waar nu het ONO ligt, stond toen Raesvelts huijs.

Het totale landgoed van Van Raesfelt zien we op deze kaarten niet, want Van Geelkercken tekent alleen de goederen in die Van Raesfelt van de Rekenkamer in erfpacht had gekregen. Op de overzichtskaart uit 1649 schrijft hij wel bij het klif: Den Heer Raesvelts Clijfft eertijts tot Clooster tot Rinckom. Maar dan nog is het beeld niet volledig, want we weten niet wat Van Raesfelt nog meer had gekocht, maar in elk geval dit:

Sorry dat ik stoor. Rechts op deze site staat een doneerknop. Met 3 euro kun je deze site steunen. Voor een kop koffie onderweg voor Geert en mij. Hoeft niet, mag wel.

Er veranderde niets in Nederland zolang met kruiwagen en schop grond verzet werd. Waarom zou je een wal effenen als je bomen wilt planten? Waarom zou je een weg verplaatsen? Pas sinds bulldozers hun alles verpletterende werk doen, verdwijnen oude wallen en paden. Niet alleen onder woonwijken, wegen en industriegebieden, maar ook onder nieuwe natuur. Jammer is dat toch.

Ik teken de kaart uit 1650 in op een actuele topokaart en maak er een fijne wandeling van:

Dat wordt een hoofdstuk in ons nieuwe boek over de Moft.

Alle afbeeldingen