Van Geelkercken tekent in 1649 in De Moft weinig details: boompjes en heuveltjes. Mijn theorie is dat Nicolaes als opdracht had om de contour van Het Moftbos en de verkochte stukken in kaart te brengen, en dat heeft hij gedaan. Hij heeft daarbij ook de plekken waar paden de contour doorkruisen exact opgemeten. Net als ik bij een puzzel doe, is hij begonnen met de rand. Daarna heeft hij lijnen getrokken tussen de in- en uitgangen van de paden (en misschien niet eens allemaal de juiste verbonden). Hij heeft de bergen ingetekend met de schaduw aan de linkerkant hoewel links het zuiden is. Tenslotte hebben hij en zijn zoon het grote middenstuk opgevuld met boompjes.

Hij is waarschijnlijk niet veel in het grote bos geweest, maar heeft het wel doorkruist bij het landmeten, al was het maar om aan het eind van een meetdag weer snel naar Renkum terug te reizen.

Des te opvallender zijn de paar details in het grote middenstuk. Die zullen bestaan hebben, maar waarschijnlijk niet op de cm nauwkeurig ingetekend zijn. Ik zie in de buurt van de Dikkenberg een paar groene vlekken die me lijken op natte zompige plekken en een waterkolk, zie volgend detail:

Detail van de kaart van Van Geelkercken uit 1649 van de Moft
detail. In de vlek linksboven staat Kleijne en Grote Dickenbergh. Verder de Grooten Dorrenbergh (ten noorden van het spoor), De Koerhegh, het Moesdel en de Geer (driehoek). Bij het kleine driehoekje aan wegen de waterkolk. bron Gelders Archief

Waar kan dit zijn? Bij De Dikkenberg liggen enkele landhuizen met gigantische tuinen, die zo groot zijn dat als alle Nederlanders zo zouden wonen, we een extra Europa nodig zouden hebben. In verschillende tuinen, in een weide en op de camping De Dikkenberg liggen vijvers of drinkplekken. Ook al zijn de vijvers en drinkplekken vast gegraven, dan nog doe je dat alleen als er water in blijft staan. O ja, plastic. Maar dan nog, op de noordoosthelling van de Dikkenberg treedt water uit. Waar precies de waterkolk heeft gelegen, weten we nog niet, maar Geert probeert de oude wegen op de moderne kaart te leggen, en ik kijk naar het landschap. De landgoederen maken veldwerk lastig, want we kunnen nergens in en alles is verknutseld. Het is een wereld met hoge hekken en honden.

Ons valt de toponiem Moesdel op. Een plek met mos? Een vruchtbaar dal waar je goed groente kon telen? Jan geeft de verklaring: moerassig dal. Daarvoor heb ik een geschikte plek gevonden even ten noorden van de Dikkenberg. Een prachtig landbouwdal omgeven door heuvels.

Akker bij de Dikkenberg
foto Mathilde

Een moerassig del waar wel of geen moes (ik denk aan moestuin) werd verbouwd moet een andere bodem hebben dan de heuvels eromheen met heidegronden. Dus ik kijk op Dinoloket op de bodemkaart.

Nou is de legenda gemakkelijker als je wat kleurtjes samen neemt. Felgeelgroen is zand. Donkerbruin is de eerdgrond van oude akkers. Roze, groenbruinig en oranjebruinig zijn podzols, de typische gronden van heidevelden. De bodems op de Dikkenberg bij het groene rondje en de verre omgeving daar zijn podzols; ik kan dus op basis van deze kaart geen moerassige laagte lokaliseren.

Een moerassige laagte zou op de geomorfologische kaart moeten staan:

Zie ik daar een droogdel parallel aan de A12 ten noorden van de Dikkenberg? Daar moet ik zijn.

Op het AHN en heb ik meer succes.

Rechts het Renkums Beekdal, links de Edese Heuvelrug met bij het rondje de Dikkenberg. Op de noordhelling daarvan begint een droogdel dat afloopt naar het noordoosten en dan bij de Ginkelse Kolk in de Beek komt. Nu is dat dal doorsneden door de spoorweg en de A12. Maar toen, in 1649, lag misschien het duin er al, zie de oranje lijn. Dan kon het water minder goed weg dus en kan het del best vernat zijn.

We houden het erop: de Dikkenberg is een zijpenberg waar aan de noordoostkant water uitsijpelt. Het Moesdel is een droogdel dat vernat is. Het Moesdel bij Van Geelkercken is het bovenstroomse gebied in dit droogdel.