De Grebbeberg en de Wageningse Berg zijn stuwwallen en die zaten in het Saalien aan elkaar. De stuwwal rond het Binnenveld liep van Lunteren via Wageningen naar Leersum. Hoe is dat gat tussen Wageningen en de Grebbe ontstaan? Lees met me mee.
De Grebbeberg en de Wageningse Berg zaten aan elkaar
In de voorlaatste ijstijd, het Saalien was het Binnenveld bedekt met ijs dat misschien wel een paar honderd meter dik was en dat de stuwwallen van de Utrechtse Heuvelrug en Veluwe – die dus in het zuiden aan elkaar zaten – heeft opgeperst. Aan het eind van de ijstijd begint dit ijs te smelten. Waar moet al dat water heen? Het kan geen kant op, ingeklemd als het zit tussen de stuwwallen die het ijsveld zelf heeft opgeperst. Water stroomt altijd naar beneden, en de laagste kant hier is het Noordwesten. Maar die weg is vooralsnog afgesloten door ijs. Dat weliswaar aan het smelten is maar misschien duurt het wel duizend jaar voordat dit honderden meters dikke en honderden kilometers lange ijsveld gesmolten is.
Het water verzamelt zich tussen de stuwwallen en het smeltende ijsveld. Daar ontstaan meren met rustig water waarin allengskens fijn materiaal zich afzet. Op sommige plekken in Nederland is die afzetting nu nog zichtbaar. Zo niet langs de stuwwallen rond de Gelderse Vallei, hoewel niet elke vierkante meter hierop onderzocht is. Maar waarschijnlijk was het geweld hier te groot. Want wat gebeurde er?
Het water stijgt en stijgt tegen de stuwwal aan en begint op de laagste plekken eroverheen te sijpelen. Op een gegeven moment breekt de hele stuwwal door, gutst het water erdoorheen en stroomt het meer leeg. Het water sleurt de zooi uit het gat mee de Rijn in naar de Noordzee. Weg stuwwal, die ligt sindsdien op de bodem van de Noordzee.
Kan ik dit bewijzen? Ik maak op DINOloket een kaart van al het gestuwde materiaal, en ja hoor, mijn hypothese blijft overeind.
Je ziet de top van het gestuwde materiaal. Onder de Grebbedijk ligt dus wel degelijk gestuwd materiaal: de stuwwal heeft echt doorgelopen, de Grebbeberg en de Wageningseberg zaten echt aan elkaar. Je ziet dat de top van de stuwwal bij de Grebbedijk echt veel lager ligt dan op de Utrechtse Heuvelrug en de Wageningseberg. Het is een echt doorbraakdal. Op de volgende doorsnede van de Grebbeberg links naar de Wageningse Berg rechts is het wel heel mooi te zien. Grijs is stuwwal = dus diep onder de Grebbedijk ligt een laagje stuwwal. Daarop ligt oranje: dat is Drente = in dit geval is dat keileem: rotzooi dat het ijsveld heeft meegenomen vanuit het noorden, waarin zelfs hunebedgrote stenen kunnen zitten. Daarop ligt donkerrood: Kreftenheye = afzetting van de Rijn. En daarop ligt groen: de huidige afzettingen van het Holoceen. Het gele laagje links tegen de helling bij Achterberg is stuifzand uit het Weichselien.
Ten zuiden van de stuwwallen met de poort erdoorheen loopt de Rijn in zijn eeuwige stroom naar het westen. De Rijn verlegt steeds weer zijn loop en erodeert buitenbochten uit. Steeds weer slijpt hij stukjes van de stuwwallen af tot de opvallend steile hellingen van de Grebbeberg en Wageningseberg nu. Dit proces van slijpen gaat nog altijd door maar houden wij nu met alle mogelijkheden die we hebben tegen. Tot in de zeventiende eeuw schuurt de Rijn bij Heveadorp en bij Arnhem grote stukken van de helling weg. De vlakte in Arnhem waar de Kunstacademie op staat is pas in de 17e eeuw ontstaan! Ja, dat is een ander verhaal.
Meer lezen over het Binnenveld? Lees in Het Verhaal van het Binnenveld alles over de geschiedenis van het waterbeheer in het Binnenveld. Liever een boek? Dan is mijn boek Water in het Binnenveld vast iets voor jou. Het boek is te koop als paperback en als eboek.
Hoe saai zo ons landschap er uit hebben gezien als we geen IJstijd hadden gehad.
nog platter.