In de 16de eeuw begon de grootschalige vervening in Het Binnenveld. Zowel vanaf het zuiden als vanaf het noorden ging men het veen in.
Om veen af te graven moet je het ontwateren, en je moet de turf via kleine, vaak tijdelijke kanalen (wijken genoemd) wegvoeren naar grotere kanalen die aansluiten op bevaarbare beken en rivieren. Vervenen betekent dus niet alleen turf steken en drogen, maar vooral kanalen graven.
Het eerste grotere kanaal dat werd aangelegd in het Binnenveld was in 1473 de Bisschops Davidsgrift tussen Veenendaal en de Rijn. Aan het eind hiervan in Veenendaal maakte men een ster van zijkanalen, wijken genoemd.
Om de Amerongse venen te ontginnen, kreeg in 1549 Gilbert van Schoonbeecke, handelaar uit Antwerpen, toestemming om een grift aan te leggen naar de Eem bij Amersfoort. Deze Schoonebeeksegrift of Schoonderbeekergrift loopt van Amersfoort langs Heiligerberg en Woudenberg naar De Rode Haan. Vanuit deze grift werden de Amerongse Venen verveend.
De twee Griften waren dus oorspronkelijk niet met elkaar verbonden. Maar Van Schoonbeecke was dermate succesvol dat hij ook ander veen opkocht en afvoerde via zijn Grift. Al in 1560 kruiste zijn kanaalstelsel het stelsel van de Bisschop Davidsgrift bij de Jufferswijk: een verbinding tussen de Rode Haan en de Boveneindse Grift.
Dus de twee stroomgebieden van de Eem en de Kromme Eem werden met elkaar verbonden. En de waterscheiding werd weggegraven. En toen was de ramp compleet.
Waar is dit vermaledijde punt? Even ten oosten van het Van der Valk restaurant:
Want….
- de Rijn, ingeklemd tussen dijken die we zelf hebben aangelegd, kwam steeds hoger te liggen;
- door het veen af te graven werd het Binnenveld steeds lager;
- door het veen te ontwateren klinkt het in en verteert het waardoor het gebied nog verder daalt.
Even over dat inklinken van veen, nu weer actueel omdat boeren en huizenbouwers een lage grondwaterstand willen en het waterschap inziet dat het steeds weer verlagen van de grondwaterstand een heilloze weg is. Gevaarlijk bovendien: de kans op overstroming wordt steeds groter en de ramp bij een overstroming ook.
Veen dat uitdroogt zakt niet zozeer in elkaar, maar pas op dat moment begint de vertering van het plantenmateriaal. Zolang een paal onder water blijft, rot hij niet immers, en dat geldt ook voor plantenresten in nat veen. Droog veen rookt zichzelf op. Wist je dat de bodem in de veengebieden zo wel 8 meter is gedaald? In Waterland geeft een 6 meter hoge paal de hoogte van het oorspronkelijke veen aan. In Gouderak is een woonwijk sinds de bouw in de 80er jaren 2 meter gezakt. In een tempo van 10 cm per jaar zakt de tuin, de straat en de stoep bij de deur, terwijl je huis, gefundeerd op palen op zand, hoog blijft.
We zijn wel zo trots dat we ons land tegen de zee beschermen, maar we hebben het eerst zelf afgegraven. En laten het nog steeds zelf welbewust verder zakken. Terwijl dit deel van ons land sowieso zakt, maar dat is een ander verhaal. Klinkt niet alsof we erg slim bezig zijn toch?
Het Binnenveld zakte zo ver dat het niet meer kon afwateren op de Rijn. Naar het noorden kon het voorlopig ook niet, voorlopig hadden de boeren in het Binnenveld zo’n 100 jaar lang wateroverlast.
Meer lezen over het Binnenveld? Lees in Het Verhaal van het Binnenveld alles over de geschiedenis van het waterbeheer in het Binnenveld. Liever een boek? Dan is mijn boek Water in het Binnenveld vast iets voor jou. Het boek is te koop als paperback en als eboek.
Het is duidelijk niet de klimaatverandering met daarbij optredende zeespiegelstijging die ons de das om zal doen. Maar het is natuurlijk wel heel makkelijk om het de schuld te geven van de alsmaar stijgende kosten om onze voeten droog te houden. Als klimaatverandering niet bestond zou je het moeten uitvinden.