Het Plagdel, zijdal van de Heelsumsebeek

Het Plagdel is het hoogst gelegen zijdal van het Heelsums Beekdal. Het begint bij Signaal Imbosch en mondt uit in de Koningsheide in het Merckendal, de droge bovenloop van de Heelsumsebeek.

Wij noemen dit eerste dal, dal 1 op onze stafkaart, het Plagdel. De naam Plagdel verzinnen we zelf, maar niet uit onze duim. Vroeger stond er een boerderij met die naam in dit dal.

Voor de mensen die het hier kennen: in dit dal ligt het Rozendaalsezand, de Velperheide en de Golfbaan ten noorden van Arnhem.

Van links naar rechts: Delhuyzerdel, Plagdel en Valkenhuizerdal. Het noorden is links.

Van boven naar beneden

Het dal is ruim 6 km lang en het hoogteverschil is 70 meter. Het hoogste punt is bij Signaal Imbosch op de Tafelberg en die naam is niet voor niets: het is een platte berg die hoog uitsteekt boven de omgeving. Het laagste punt is in de Koningsheide. Op het rechter lengteprofiel is het tafelige van de Tafelberg mooi zichtbaar. Het puntje vlak voor het diepste punt is de A50 – ik wil altijd dat water van links naar rechts stroomt en kom nu in de war, maar ik denk dat ik de enige ben. Of herken je dat?

Hoogste punt: Signaal Imbosch op de Tafelberg bij Rheden

Het hoogste punt van dit dal is Signaal Imbosch op de Tafelberg bij Rheden. Een toeristische trekpleister is het niet, maar het is echt een unieke plek. Het is de top van de Veluwe, het grootste gebergte van Nederland. De dichtstbijzijnde hogere berg is de Melchenberg in Duitsland, zo’n 70 km verderop. Bovenop ligt een steen van de Rijks Driehoeksmeting, en die steen heet Signaal Imbosch. De berg heet natuurlijk niet zo. De Tafelberg, of kijken we ruimer en noemen we het geheel gewoon de Veluwe? De top van de Veluwe?

Ik ben al meerdere keren op deze top geweest. Op de top maak ik uiteraard foto’s van het uitzicht. Dat er niet is.

Wat je op het hoogteprofiel van mijn klim mooi kan zien, is dat het een tafelberg is. In het kader van dit project Merckendal gaan we er weer heen, en het uitzicht is in 2022 nog net zo.

Het Signaal Imbosch op de Tafelberg behoorde vroeger bij het primaire net van de RD – zie kaartje – maar nu niet meer. Dat netwerk had Kraijenhoff in de 19de eeuw bedacht.

De Zijpenberg

Op een hoekpunt van ons dal in het oosten ligt de Zijpenberg. De top van de Zijpenberg is het tripelpunt tussen de Heuvensebeek, de Beekhuizerbeek en de Heelsumsebeek.

Boerderij Plagdel

Op dit moment staat er in dit dal geen enkel woonhuis, alleen bij de A50 het restaurant met wat zomerhuisjes eromheen en gebouwen van de golfbaan. Maar vroeger stond er een boerderijtje Plagdel op de bodem van het dal. De twee lindes die voor het huis stonden, staan nog fier overeind.

We zitten in de avondzon op een bankje voor het verdwenen boerderijtje, net als de man op het schilderij en mijmeren over vroeger, nu en later. Filmpje!

Golfbaan

Op de volgende foto’s sta ik op de weg van Plagdel. Op de linkerfoto kijk ik naar het westen, op de rechter kijk ik achterom naar Plagdel. Deze weg loopt over de bodem van het Merckendal.

Grenspaal

In 1751 inspecteerde een commissie de grens tussen Arnhem en Rozendaal. Ze begonnen in het noorden bij Terlet. Over deze twee grenspalen schrijft deze commissie:

En van hier gereeden langs zeekere gat en langs de Rozendaalse limieten, tot in de hoge Valkenhuyser Sandduynen, daar tweede paal ztond, een weynigje verder aldaar bevond zig nog een derde paal…

De eerste komen we tegen bij dal 4, Terletsedel. Vandaar rijden ze naar het zuiden langs de Rozendaalse grens. Het zeekere gat komen we tegen bij dal 3, Delhuyzerdel, en de derde paal bij dal 2 Valkenhuizen. En nu zitten we in dal 1, waar we ten zuiden van de zuidoosthoek van de golfbaan met veel moeite de grenspalen vinden. We zitten hier in de Valkenhuizer Zandduinen. Er loopt hier een fietspad, las ik ergens, en we begonnen vol goede moed, maar wisten op een gegeven moment niet wat slimmer was: doorploeteren of teruggaan. Het is overigens prachtig daar en we komen vrijwel niemand tegen. Maar we hijgen wat af.

A50: onderdoorgang vanuit Arnhem op diepste punt

Wegenbouwers zijn niet gek: elk m3 grondverzet die je kunt uitsparen scheelt geld.

Hier ligt de tunnel waar je doorheen rijdt als je van Apeldoorn naar het zuiden over de A50 komende, de afslag naar Arnhem pakt. Na een enge scherpe bocht rijd je onder de A50 door. En ja hoor, die tunnel hebben ze precies op het laagste punt van dit dal gelegd.

Meer lezen over dit gebied? Lees de Renkumsevallei over de kom tussen de vier stuwwallen van Ede, Reemst, Apeldoorn en Arnhem, met daarin het Renkums Beekdal en het Heelsums Beekdal. Of lees de Serie Het Merckendal waarin we alle zijdalen in het stroomgebied van de Heelsumsebeek in detail bekijken. 

Tijdens de fietsroute rond Rheden besteden we hier aandacht aan.

Alle afbeeldingen: