Dal 10 Dreijen

Dit dal was het laatste dat ik ontdekte, en het is niet eens een kleintje. Het lastige is dat de Rijnspoorweg er doorheen ligt. Maar op het AHN is het onmiskenbaar een dal. Waar zitten we? Op onze stafkaart is het dal 10.

Laten we de inmiddels vertrouwde volgorde aanhouden: we beginnen met de afbakening.

AHN

De grens van het dal in roze, de beek in blauw. Tegenwoordig is de beek een goot in het gras langs de spoorlijn, die verdwijnt bij de varkensweide, vervolgens met een mooie heul onder de spoorlijn doorgaat en dan verdwijnt in het veld van Natuurbegraafplaats Koningsakker. Hoe de beek vroeger liep schrijft Ruud Schaafsma in zijn boek over de Oosterbeekse en Doorwerthse beken (hoewel het eigenlijk in zijn boek over de Renkumse en Heeslumse beekdalen had gehoord omdat de beek uitmondt in het Heelsums Beekdal). Hij laat de beek beginnen in de waterput bij de voormalige boerderij de Dreijen, en tegenwoordig in de vijver bij Hotel Dreyeroord.

We zien dat de Rijnspoorweg in dit dal is gelegd, precies in de beek zelfs en de stuwwal op de pas boven dit dal en Mariendaal oversteekt. Weg beek.

Afbakening

De naam Dreijen

Dat is de eerste puzzel van vandaag: waar komt de naam Dreijen vandaan? De meeste publicaties stellen dat de etyologie van de naam onbekend is. Mij bevredigt dat niet; bovendien kom ik uit Wageningen en daar ligt ook een Dreijen, en laten die twee nou de enige twee Dreijens in Nederland zijn…..

We lezen dat de naam van de Wageningse Dreijen te herleiden is tot Bree vanwege de brede akkers. Lagen daar brede akkers dan? En hoe wordt een B een D? Ik denk eerder aan een verbastering van Ter Heije. Of Ter Hoge (ze liggen beide hoog op de stuwwal), maar hoe Hoge wordt tot Heije?

Ik duik het archief in.

De Dreijensebeek

Ruud Schaafsma heeft deze beek terecht een naam gegeven. We fietsen-lopen er langs.

Hier de foto’s; voor de tekst kun je de link volgen.

Bij de duiker onder de spoorweg maak ik een filmpje.

Maar het dal is groter dan de beek; in deze serie kijken we ruimer.

Geschiedenis van De Dreijen

De Dreijen is tegenwoordig een wijk van Oosterbeek maar was vroeger een eigen landbouwenclave met uitgestrekte heidevelden tot aan Warnsborn ten noorden van de Amsterdamse weg. Een belangrijke speler was de broederschap van St. Jan uit Arnhem – zegt men, maar in het archief kom ik uitsluitend de combinatie Dreijen – Broederschap van St. Nicolai tegen.

Lichtenbeek, Johannahoeve, Vrijland, het station, Koningsoord, Koningsakker: allemaal Dreijen. In oude stukken worden zelfs akkers bij Sonnenbergh tot Dreijen gerekend. Voor wie meer wil weten staat er een uitgebreide beschrijving van de geschiedenis op de site van Heemkunde Renkum. Even doorscrollen door het stuk over Oosterbeek, Mariëndaal en Rosande, en dan kom je bij een zeer lezenswaardig stuk over de Dreijen.

Ineens gaat me een licht op. Oosterbeek en Dreijen lagen helemaal niet vlak bij elkaar: Oosterbeek lag onderaan bij de de Oude Kerk bij het Zweiersdal dat afwaterde op de Rijn, en Dreijen lag aan de andere kant van de heuvelrug in een eigen dal dat afwaterde naar het noorden.

Ik merk dat ik helemaal geen foto’s heb gemaakt in het oostelijke deel. De begraafplaatsen liggen ook in dit dal (wat je op de fiets goed merkt).

Grenspalen

Zes grenspalen zie ik op de kaart, ik heb er vijf gefotografeerd.

Verder

Op de bodem van het Merckendal maak ik weer een filmpje.

Vanaf dat punt fietsen we langs het Merckendal verder naar beneden en komen bij de Rijnspoorweg. Waar het Merckendal de spoorweg kruist, ligt een duiker die als duiker niet meer gebruikt wordt, maar volgens mij lopen er wel draden en leidingen doorheen, gezien de gele gasleidingpaaltjes aan weerszijden. Als die duiker wordt opengemaakt, zijn we weer een barriere kwijt voor de herten die heen en weer moeten trekken tussen de Veluwe en de Rijn.

Station Oosterbeek Hoog

De tekening is van Justine Christine Everts van Meurs, 1877. De prentbriefkaart is uit 1910-1920. Het noorden is op beide afbeeldingen links.

Meer lezen over dit gebied? Lees de Sandr van Wolfheze over de kom tussen de vier stuwwallen van Ede, Reemst, Apeldoorn en Arnhem, met daarin het Renkums Beekdal en het Heelsums Beekdal. Of lees de Serie Het Merckendal waarin we alle zijdalen in het stroomgebied van de Heelsumsebeek in detail bekijken. 

Alle afbeeldingen