Op het AHN kun je heel goed oude verdwenen sterrenbossen terugvinden die je, al lopende door het bos, niet opmerkt.

Bijvoorbeeld deze bij Heuven.  Een sterrenbos met 8 stralen, waarvan nu nog vier mooie bomenlanen over zijn en de rest onzichtbaar ligt te liggen onder kleine open veldjes.  Dit is even ten noorden van het centrum van Natuurmonumenten ten westen van het brede dal naar het Herikhuizerveld. Het sterrenbos ligt ten westen van het caravanterrein, ten zuiden van het dal met de spreng en vijvers.

ahn sterrenbos rheden
bron: AHN, 2019

Het sterrenbos op de Carolinaberg bij Dieren, met 14 stralen, ligt er nog net zo, daar heb je het AHN niet voor nodig:

kaart 20 sterrenbos

Dit sterrenbos, met 10 stralen, is voorgoed verdwenen onder de wijk Sterrenberg in Arnhem dus zelfs op het AHN onzichtbaar:

kaart 19 sterrenbos arnhem

Het sterrenbos op de Keienberg bij Velp, behorende bij het landgoed Biljoen, is juist weer prachtig hersteld. Bijzonder is het wandelpad dat als een spiraal omhoog klimt. De ster heeft maar liefst 16 stralen die niet allemaal meer in gebruik zijn maar op het AHN wel degelijk zichtbaar:

AHN Rheden sterrenbos
bron: AHN, 2019

De meeste landgoederen hadden in de 18 en 19de eeuw wel een sterrenbos. Ik lees dat ze werden aangelegd voor de jacht: dan kan de landheer in het midden staan en ook eens raak schieten. Een bult in het midden was dus handig. Er zijn ook sterrenbossen die zo zijn aangelegd dat je in het verlengde van een straal precies een kerktoren of iets dergelijks kon zien. Dat is echt indrukwekkend. Bij Laag-Keppel zijn drie zichtlijnen hersteld, naar de kerktoren van Laag-Keppel, het kasteel en naar twee vijvers. Prachtig!

AHN Keppel sterrenbos
bron: AHN, bewerking: Mathilde, 2019

In Wikipedia staan in hetzelfde lemma over sterrenbos twee elkaar tegensprekende verklaringen:

Een sterrenbos is een bos met een lanenstructuur dat (net als de meeste bossen in Nederland), oorspronkelijk was aangelegd als park. Het huidige Nederlandse woord ‘sterrenbos’ is een verbastering van de oorspronkelijke Oud-Nederlandse schrijfwijze ‘starre bosch’ (zie Delpher), oftewel: een beplanting van starre (stramme) (naald)bomen of hoge coniferen. Een ‘sterrenbos’ heeft dus niets te maken met sterren of met een stervormige lanenstructuur.

Niks geen ster dus, gewoon een star bos. Nou, dat kan oorspronkelijk best zo zijn geweest, maar in de 18 en 19de eeuw legde elke landheer (die niet zo goed kon jagen) een sterrenbos aan met stralen. En dus veranderde de betekenis van star bos in sterrenbos, mij lijkt het logisch. Wikipedia gaat naadloos door:

Sterrenbossen vormen een element uit de barokke tuinarchitectuur en raakten in de achttiende eeuw in zwang. Ze waren bij uitstek geschikt voor de jacht, omdat vanuit het middelpunt het overstekend wild op alle paden kon worden waargenomen. Een sterrenbos is bij voorkeur aangelegd op een glooiend terrein. Vanuit het midden kon men aan het eind van de lanen de hemel zien.

Dat zijn tenminste sterrenbossen. In Rozendaal vind ik een onvolledige bovenop de Tonberg met 6 stralen waarvan er 5 nog in gebruik zijn. Of dat een officieel erkend sterrenbos is, weet ik niet, maar het is voor de jacht handig. Er liggen bovendien mooie ijzerkuilen op. Maar dat is een ander verhaal. Die putjes die je langs de ZW straal ziet liggen (en die je langs heel veel boswegen ziet liggen als je rondwandelt) zijn moderne afwateringskuilen.

Capture

Ik zie ook veel stervormig aangelegde parken die veel te dicht bij het landhuis liggen om voor de jacht nuttig te zijn. Het is niet echt de bedoeling dat de landheer zijn eigen kinderen raakt natuurlijk. Een sterrenbos ligt in een uitgestrekt bos van een groot landgoed. De kleintjes werden dan zo nu en dan uitgenodigd voor de jacht. Het Loo zal er ook wel een hebben, zou de Koninklijke Familie ze nog gebruiken?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties