Doodijskuilen ontstaan bij het afsmelten van een ijsvlakte. Brokken ijs raken los van de gletsjer en blijven nog jaren liggen of worden meegevoerd met het smeltwater samen met grote hoeveelheden steen, zand en puin. Uiteindelijk smelten ook deze losgeraakte ijsbrokken, en blijft de ruimte als laagte over op de grote smeltwatervlakte.

doodijsgat tekening 7
doodijskuilen. tekening Mathilde, 2018

Lezers: sommigen zullen wel gemerkt hebben dat ik met een grote update van dit blog bezig ben. Ik ben alle 315 stukken aan het lezen, bijwerken, weggooien, splitsen, samenvoegen, schrappen. Ik heb mezelf hiervoor de hele maand november gegeven. Dus een trouwe lezer zal deze maand regelmatig stukken tegenkomen die je in een andere versie al eerder hebt gezien. Zoals dit stuk. Het kan zijn dat sommige reacties niet meer passend zijn; die verwijder ik een voor een.

Sommige doodijskuilen hebben namen: het Solse Gat (bij ’t Sol, niet te verwarren met het Solsche Gat in het Speulder en Sprielderbos. Dat is geen doodijskuil, en dat kan ook niet want bovenop de stuwwal lag geen ijs). En de Mottenkuil.

Doodijskuil of doodijsgat? Mag allebei, maar je ziet meer een kuil dan een gat. Doodijskom mag ook. In het Engels heten ze kettle holes. In het Duits Toteiskessel. Of Söll.

Onderin een doodijskuil ligt keileem. Keileem en een doodijskuil horen bij elkaar. Keileem is versmeerde puinzooi.  Keileem is een mengsel van grind, zand, silt en klei. Schuur zand een tijdje en het wordt fijn zacht silt. Schuur nog een tijdje door en je krijgt klei. Het mengsel in je bakje heet leem. Gooi er wat steentjes door en je hebt keileem. Keileem is een typische afzetting van gletsjers die over een ondergrond schuren en ligt overal in noord Nederland waar ijs heeft gelegen. Zo kun je een kandidaat-doodijskuil dan ook definitief goed- of afkeuren.

De enige erkende doodijskuilen in Nederland liggen op het Garderenseveld. Het zijn er acht. Daar liggen ook kameterrassen en kameheuvels. Doodijskuilen en kame horen bij elkaar: in een smeltwatermeer drijven brokken dood ijs rond, wat bijzonder fotogeniek te zien is aan de voet van de grote gletsjer op IJsland. Als dat water dan zakt of wegstroomt, blijven juist daar die brokken ijs liggen tussen al het andere puin. Dat zal in IJsland niet anders zijn als het daar warmer wordt.

Nu ben ik reuze benieuwd of er op de andere kameterrassen in Nederland, bij Markelo, Borne en Het Harde en Montferland ook doodijskuilen liggen. Natuurlijk liggen ze er, een smeltwatermeer zonder brokken ijs lijkt me een uniek fenomeen. Ik speur op het AHN, struin op internet, zoek in boeken over het Nederlandse landschap maar kan niets vinden. Ze zijn niet meer herkenbaar in het huidige landschap. Helaas Sallanders en Tukkers, geen doodijskuilen bij jullie. Voorlopig, ik zou nog even doorboren in de Borkeld bijvoorbeeld; dat lijkt me een goede kandidaat

Sorry dat ik stoor. Rechts op deze site staat een doneerknop. Wij vragen vriendelijk om met 3 euro deze site en het publiceren van meer boeken te steunen. Hoeft niet, mag wel.

En foto’s maken, maar op mijn foto’s zie je nooit hoogteverschillen. Google streetview dan maar, hoewel de kuilen niet goed zichtbaar zijn vanaf de wegen die op Google streetview staan.

Hier eentje ten zuiden van de N344 bij de Vossenweg bij Ouwendorp. Onderin deze kuil staat water en er groeit riet.

Google streetview

boektoptip, mijn duurste en mooiste boek: Landschappen van Nederland

[Tekst en afbeeldingen bijgewerkt november 2021].