Thomas Witteroos tekende in 1570 een kaart van het Koenenbos in Oosterbeek. Ik vraag me af wat er over is van dat bos en vergelijk de kaart van hem met die van nu.

1403-0004 kaart 15

Het Koenenbos was een domeinbos van de Gelderse Rekenkamer, een staatsbos dus. De Gelderse Rekenkamer werd opgericht nadat in 1543 de Spaanse autoriteiten weg waren en Gelderland zelfstandig werd en was zoiets als de voorloper van Staatsbosbeheer. Uiteraard wilde de Rekenkamer een goede kaart van hun domeinbossen, en deze is getekend door Thomas Witteroos. Hij schilderde kunstzinnige dorpsgezichten en een prachtige cartouche, maar een niet zo nauwkeurige kaart. Maar het zij hem vergeven, want het system van de driehoeksmeting kon hij nog niet kennen,

Bij de hoofdkaart horen tien detailkaarten, en dat maakt deze set wel heel bijzonder. Het Koenenbos was blijkbaar geen aaneengesloten bos. Het bestond uit een aantal losse hakhoutpercelen, die heggen werden genoemd. Zijn deze heggen er nog?

De kaart is getekend op vier vellen perkament, en de bovenste rand heeft een andere kleur. De vellen zijn met kleine steekjes aan elkaar genaaid.

Eerst maar eens oriënteren. Het noorden is ongeveer bovenin. Linksbovenin de cartouche en daaronder een vierkant met met de beschrijving van alle heggen. Rechtsonderin ligt Oosterbeek bij de oude kerk. Drie beken stromen door het dorp: rechts komt een beek uit het Sweijersdall, een tweede stroomt middendoor het dorp (Gielenbeek), en links de Owrspronck. Waar wegen en beken elkaar kruisen tekent Thomas bruggetjes. In de Owrspronck zie ik een watermolen.

Ten noordoosten van het dorp het Magherhorst en ten oosten daarvan het Boxoordt. In dit bos tekent hij bovenin een huis, en vanaf dat huis loopt een lange weg naar beneden naar een wit kruis. Het witte kruis heeft nog eeuwen op kaarten gestaan (ook bijvooreeld op deze kaart van de Rosandepolder uit 17) aan de Benedendorpsweg en de weg heet nog altijd Stenen Kruis. Sinds wanneer is het eigenlijk weg? Het Boxoord zal een beukenbos geweest zijn, en Thomas zet er in dat het in 1607 weer aan de beurt is om gehakt te worden.

Boven Het Magherhorst ligt in het Zweiersdal een lange hegge met een puntige vorm die blijkbaar precies de vorm van het dal volgde. Ook herken ik de Swartekolckhegge, dat moet het Bilderdijkse Bos zijn met de Zwarte Kolk erin. Daartussenin de Sonnenbergh, waar alleen het karakteristieke boswachtershuisje nog van bestaat. De Seelbeek is ook herkenbaar, en ook het wegenpatroon met de herkenbare splitsing bij de oude Oosterbeekseweg die er nog altijd net zo ligt. Bij de Seelbeek is het een lappendeken van domeinen en percelen van Doorwerth.

Ok, deze herkenningspunten volgend, kom ik tot de volgende kaart:

mee bezig – 4 oktober 2021