Kaart uit 1550: Vier kribben bij Amerongen

Deze kaart is uit 1550; het noorden is onder. De kaart gaat over het middelzand in de Rijn: de heren van Culemborg en die van het St Peterskapittel in Utrecht maken daarover ruzie. Maar let eens op de vier kribben – net haaientanden – kribben werden toen met de stroom mee gelegd, nu loodrecht erop.

Het archief licht toe dat de kaart misschien gemaakt is door Jan Waal.

Wat zien we? De Rijn, vier kribben, een eiland in de Rijn, en onderaan een heuvel. We zitten in de uiterwaarden bij Amerongen.

Het grappige is: deze haaietanden kunnen we op andere kaarten volgen in de tijd.

Deze kaart uit het kaartboek van Isaac van Geelkercken uit 1662 van de Rijn bij Amerongen is 112 jaar jonger, en wat zien we? Een middelzand en zes kribben. Nog steeds net haaietanden: niets verandert in 112 jaar.

Op deze kaart is wel heel goed te zien dat het niet belangrijk werd gevonden dat de Rijn goed bevaarbaar was. Land aanwinnen was het devies.

Op deze kaart uit 1669, ook van Isaac van Geelkercken, 119 jaar na de eerste kaart, liggen de kribben er nog net zo. Behalve dat er eentje verlengd is – en daar gaat een ruzie over.

Het gaat over een lange kribbe die over meer dan de helft van de Rijn steekt. Daar beneden ligt een onderduikend zand (onder water dus) en een stukje bloot zand (boven water dus, maar geen begroeiing nog).

Op deze kaart uit 1670 tekent Isaac van Geelkercken dezelfde plek en schrijft een grote lap tekst. We zien twee grote kribben liggen plus een losse kribbe midden in de rivier. Dat lijken dezelfde als op de vorige kaart uit 1669, en dat is ook maar een jaar eerder natuurlijk. Zoveel is er niet veranderd blijkbaar, integendeel, in plaats van een liggen er nu twee lange.

We lezen:

Is oock op selfde dato bevonden, hoe dat van Gr: van Culenborchs wegen, de stroom sodanich vande zijde van den Nobelweert door het liggen, en verlengen van twee kribben door de diepte met het leege water, bedorven was dat deselve, insonderlick bij C: qualick conde gebruickt worden. Is bij de Heeren goetgevonden, dat de bovenste kribbe, niet meer soude verlengt worden, ende dat men het hordt van de start van de onderste kribbe D: so veel mogelijck soude uijthaelen.

Okee, die losse kribbe in het midden van de rivier moest zoveel mogelijk weggehaald worden.

Hier de teksten ten noorden van de Rijn: Gr: van Culenborchs Nobelweert, Leckendijck, Rijshuis, vertich garden, steenoven.

Het Rijshuis staat waar nu Kolland of De Ark ligt. Die Veertig gaarden ken ik wel: dat is een huis langs de dijk, buitendijks, met recht een rijksmonument. Het is uit 1657 gezien de muurankers, dus in 1670 was het er ook al.

Ik puzzel waar de vier kribben gelegen hebben. Hier ergens. Dan liggen de kribben nu onder het zand, want ik vermoed dat de Rijn die we zien op de kaarten uit de 16de en 17de eeuw nu de Hank is.

Je moet de kaart wel draaien natuurlijk.

Alle afbeeldingen