Het Terletsedel, eens het hoofddal van de Heelsumsebeek

Het Terletsedel is een van de hoogste dalen in het stroomgebied van de Heelsumsebeek. Het begint op de stuwwal van Apeldoorn en gaat dan verder door de Renkumsevallei.

In de Serie Het Merckendal zijn we aangekomen bij dal 4 op onze stafkaart. Dit dal noemen we het Terletsedel.

Dit is het dal vanuit een helicopter:

Het hoogteverschil van dit del is indrukwekkend: we dalen 65 meter over minder dan 8 km, waarbij vooral het begin de Postberg af steil is. Het puntje op ca 3,7 km is de A50 die op een dam dit dal kruist.

Ontstaan van dit dal

Op het AHN is mooi te zien dat dit dal een pas vormt met het dal van de Eerbeeksebeek naar het oosten. Is dit toeval? Waarschijnlijk niet. Deze pas is waarschijnlijk een uitgesleten smeltwaterdal door de stuwwal van Apeldoorn-Dieren. Dit dal is ontstaan tijdens het Saalien, de grote ijstijd en is de hoofdafvoer geweest van een groot ijsveld rond Eerbeek. Het zou goed kunnen zijn dat een modderstroom hier doorheen een groot deel van de Renkumsevallei heeft opgevuld. Dan zouden de meeste stenen, grind en zand in de Renkumsevallei dus afkomstig zijn uit Eerbeek.

Wat de boel compliceert is dat het Eerbeeksebeekdal aggressief naar achteren insnijdt, zoals we dat ook bij het Herikhuizerveld zien. Dus hoe het er hier uitzag in het Saalien? Het Eerbeeksedal is een ijstijd jonger dan het Terletsedel, dus de pas lag toen oostelijker.

Ik maak op AHN een doorsnede door de pas tussen links de Postberg aan de noordkant en rechts de Beerenberg aan de zuidkant:

Nou moe, dat is niet niks.

Laten we hem de Terletsepas noemen. Ik besef nu pas dat dit eigenlijk een gletsjerdal is. Dat het Terletsedel een rivierdal onder een gletsjer is geweest. Laten we een en ander op de geologische kaart bekijken.

Duiker onder de A50 door

We komen bij de A50. Ik ga op zoek naar een duiker en ja hoor: een paar meter ten zuiden van de Imboschweg – dat is het fietspad naar Eerbeek – zie ik een grote duiker. Ik zou er zo doorheen kunnen, maar ik denk dat een edelhert met gewei dat niet kan. Maar dieren die hier doorheen gaan komen aan de andere kant bij een crossterrein. Zucht, als er dan toch zoveel claims liggen op elke vierkante meter in Nederland, kunnen we dan in elk geval stoppen met een crossterrein in een natuurgebied? In dit prachtige natuurgebied – nou ja heidevelden en naaldbossen – liggen hier in de omgeving dit crossterrein dus, een zweefvliegveld, een militair vliegveld, een verstrooiveld, een golfbaan, en een militair oefenterrein. Alles, behalve het verstrooiveld, omgeven door hoge hekken waar nog geen konijn doorheen komt.

Grenspaal Rozendaal Arnhem

Ten noorden van het fietspad staat een grenspaal van de grens tussen Arnhem en Rozendaal. Hij schijnt verplaatst te zijn en staat nu mooi op het hoekpunt tussen Rozendaal en Arnhem.

Geul in de Koningsheide

We lopen door de magnifieke Koningsheide – hier vormt ons Terletsedel een geweldige geul die door sommigen een slenk wordt genoemd maar dat is het niet – en komen bij een hek. Hier achter ligt een kazerne. De samenloop met het Merckendal ligt onbereikbaar voor ons. We lopen om het hek en lopen over het fietspad langs de A12 tot de andere kant van het hek tot we op de bodem staan van het Merckendal. We zijn er, hier eindigt ons Terletsedel.

---

Meer lezen over dit gebied? Lees de Renkumsevallei over de kom tussen de vier stuwwallen van Ede, Reemst, Apeldoorn en Arnhem, met daarin het Renkums Beekdal en het Heelsums Beekdal. Of lees de Serie Het Merckendal waarin we alle zijdalen in het stroomgebied van de Heelsumsebeek in detail bekijken. 

Alle afbeeldingen