Het Herikhuizerveld is prachtig: nergens in Nederland gaat het zo steil op en neer. Dat komt door de achterwaartse erosie van de (relatief) jonge dalen daar. En nee, dit heeft niets met de vele wandelaars te maken. Geniet maar lekker van dit prachtige gebied.
Ten noorden van het erosiegebied ligt de hoogvlakte van de Tafelberg waar op het hoogst punt Signaal Imbosch, een RD-steen, ligt. Dat is het hoogtepunt van de Veluwe.
Het erosiegebied lijkt op een boom met takken. Je ziet op de uitsnede twee typen dalen: flauwe en steile. Naar het westen, noorden en naar het oosten zie je flauwe dalen zonder beek: dit zijn droogdalen, smeltwaterdalen uit de laatste ijstijd het Weichselien. Deze dalen worden aangesneden door jonge steile dalen zoals die van het Herikhuizerveld.
Ook naar Dieren loopt zo’n dal; het lijkt wel een golfplaat. Dit zijn de onzalige bossen, inderdaad behoorlijk onzalig om daar doorheen te lopen.
Op de volgende uitsnede kunnen we zien dat een weg de erosie tegenhoudt, tot de weg in de diepte verdwijnt……. Rechts zien we een scherp ingesneden dal even ten noorden van de Posbank. En midden bovenaan zien we dat een weg bungelt over het ravijn:
De jonge scherpe dalen groeien ten koste van de oude vlakke dalen. De oude dalen worden opgegeten door de jonge dalen, hun stroomgebied wordt gekaapt. Dat oude oost-west lopende dal is het Plagdel, het allerhoogste dal in het grote stroomgebied van de Heelsumsebeek. In de Serie Het Heelsums Beekdal gaan we daar dieper op in.
Op grote schaal gebeurt die erosie waarbij rivieren elkaars dalen kapen ook: de Rijn heeft een groot deel van de bovenloop van het stroomgebied van de Donau gekaapt. Iets dergelijks gebeurt hier bij Rheden in het klein. Heel klein, want sommige kapers en gekaapte dalen komen op dezelfde plek uit bij de IJssel. Overigens zijn bijna al deze dalen droog, het water zakt direct in de ondergrond. Toch is de erosie indrukwekkend. De Beekhuizerbeek doet ook aan de wedstrijd mee, net als de droge Heuvensebeek in het Herikhuizerveld. Als de mens niet een asfaltweg rond de kop had aangelegd, was die allang achterwaarts uitgegroeid tot vlakbij Signaal Imbosch op de Tafelberg.
Ook bij kasteel Doorwerth snijden jonge dalen zich scherp achterwaarts in.
Als je op het Herikhuizerveld op en neer loopt en geniet van de heide en de uitzichten, merk je niets van het snelle erosieproces maar hoogstwaarschijnlijk is het verschil al zichtbaar als je oude luchtfoto’s erbij haalt. Waarschijnlijk liggen de grenzen van de dalen over honderd jaar 10 meter verder naar achteren. En dat lijkt misschien peanuts, maar over 1000 jaar is dat honderd meter en over 10.000 jaar een kilometer en dan is alles dus weg. Over 1000 jaar is Signaal Imbosch vast niet meer het hoogste punt van de Veluwe.
Mensen zijn raar: we vinden erosie prachtig. Niet alleen deze steile dalen, maar ook de heidevelden die in Augustus zo mooi paars kleuren is een teken van overbegrazing, mismanagement. Die heidevelden ontstaan waar de bomen weg zijn, waar schapen alle andere malse planten hebben weggevreten. Met veel moeite houden we de velden in stand, want ooh wat vinden we dat mooi.
Ik herinner me een zwaar geërodeerd dal in Bolivia waar helemaal niets meer groeide. Een maanlandschap, zo heette het ook: Valle de la Luna. Mensen vinden het prachtig; het is een van Bolivia’s topattracties. Ook in Chili ligt een Valle de la Luna, en in Colombia ken ik ook zo’n dal. We zouden er naast moeten staan huilen, maar we genieten ervan.
De Levende Natuur
Het tijdschrift De levende natuur bestaat sinds 1896. Alle nummers zijn online in te zien en te downloaden via Natuurtijdschriften – Toegang tot Tijdschriften over de Nederlandse Natuur.
- Neerlands Thuringen – J.C. van der Ven: serie van zes artikelen van Van der Ven over Neerlands Thuringen: enthousiaste serie over het Herikhuizerveld bij de Posbank. Zeer de moeite waard.
- deel 1: 15(1910-6), p. 109-112.
- deel 2: 15(1910-7), p. 125-131.
- deel 3: 15(1910-8), p. 145-150.
- deel 4: 15(1910-9), p. 169-175.
- deel 5: 15(1910-10), p. 190-195.
- deel 6: 15(1910-11, p. 209-214.
Als ik van al dit moois wil genieten moet ik dus niet te lang treuzelen.
Dat valt wel mee, juist de geerodeerde dalen zijn de trekpleisters. Bovenop is het zelfs op zomfagmoddag stil.
Het blijft een prachtige omgeving.
Zonnige groet,
Die erosie maakt het extra mooi.