Het Grasdel, zijdal van het Heelsums Beekdal

Het Grasdel is een van de langere zijdalen van het Heelsums Beekdal. Bekende plekken zijn Terlet, Vliegveld Terlet, de Fliegerhorst, de ingang van Park de Hoge Veluwe bij Schaarsbergen, Schaarsbergen, de Grote en Kleine Kweek. Bij het heideveld bij de Kleine Kweek komt het Grasdel in het Merckendal. Het is een lastig dal om te bestuderen omdat het deels ontoegankelijk is vanwege vliegveld Terlet en militair gebied Deelen. Het is wel een dal met een verhaal.

We zijn aangekomen in dal 7 van de Serie Het Merckendal.

Lengteprofiel

Het beeld is hetzelfde als bij het Terletsedel (dal 4): steil naar beneden in het begin en daarna geleidelijk verder tot de bodem van het Merckendal. Met een puntje waar de A12 het dal oversteekt hoog op een dam. We dalen 75 meter af over 9 km.

De Schaarsbergen hebben de noordkant van het dal overstoven en een nieuwe waterscheiding getrokken tussen dit Grasdel en het Papendal.

1629 Nicolaes van Geelkercken

In 1629 maakt Nicolaes van Geelkercken een kaart van Schaarsbergen en tekent het Grasdel in. Hij noemt dit het Middendel.

Hij tekent bovenop de Terletseberg – achter het zweefvliegveld – een gerechtsplatz. Dat is waarschijnlijk de oorzaak dat op sommige kaarten deze berg een galgenberg wordt genoemd, maar ik betwijfel of hier ooit een galg heeft gestaan. Van wie zou die galg geweest moeten zijn? De galg van Arnhem stond op de galgenberg bij Moscowa. De berg is gemeente Ede overigens.

Van boven naar beneden

Laten we nu eens met het het dal van boven naar beneden lopen en alles bekijken wat er te zien is.

Tripelpunt

Ten noorden van Terlet ligt voor watergekken een bijzonder punt: een tripelpunt waar regenwater zich verdeelt over drie vanggebieden: een deel van het water stroomt via het Merckendal naar de Heelsumsebeek, een deel stroomt via het vanggebied van de Barneveldsebeek naar het IJsselmeer, en in het oosten stroomt een deel ondergronds naar de IJssel. Op deze kaart kun je dat zien:

Kun je hiervan iets zien in het veld? Nee, maar het is even ten noorden van de wildwissel over de A50. Groenendaal watert af via de Loenensebeek op de IJssel, het Deelerwoud en de Grote en Kleine Heide op de Barneveldsebeek en Terlet via de Heelsumsebeek op de Rijn. Ik vind dit het mooiste tripelpunt van Nederland waar water echt naar verschillende kanten stroomt.

Hoogste punt: Terletseberg

Behalve een betonnen veld, restant van Teerose, zie verderop, staat er bovenop de berg ook een paaltje van de RijksDriehoeksmeting op 104 meter hoogte.

RijksDriehoeksteen

Greppel in bos

Op de rotonde bij pannenkoekenhuis De Strooper zitten we op de bodem van dit del. Vandaar fietsen we over de Kempenbergerweg naar het zuiden en kijken na het laatste huis rechts het bos in en zien zowaar een greppel het bos in verdwijnen: ons Grasdel. Op mijn foto zie je er zoals gewoonlijk niks van.

De A12

De A12 gaat op een dam hoog over dit del. Automobilisten op de A12 zien helemaal niets. Ik eens geanalyseerd hoeveel automobilisten op de A12 merken van de hoogteverschillen: bar weinig. Ook fietsers op de weg ten zuiden langs de A12 merken niets van het dal, maar Vitens heeft op de bodem wel een waterput gemaakt.

Dit is de A12 ter hoogte van het Grasdel (ongeveer).

A12 op Google Streetview — Google Streetview

Vijver bij Jachthuis Warnsborn

In de tuin van Jachthuis Warnsborn ligt een grote vijver op de bodem van het del, maar die tuin is niet toegankelijk en de vijver ligt onzichtbaar achter een laurierkersheg. Toch is daar de beste plek om het del te voelen: wie loopt van boerderij Grote Kweek naar Warnsborn over het smalle pad langs het hek langs dat jachthuis, daalt behoorlijk af en klimt dan weer omhoog. Langs het del ligt hier een duinenrij, deel van de Maasbergen, vandaar al dat zand hier. Het pad is sterk uitgesleten (wij fietsten daar en dat was niet te doen, maar voor ons liep een gezin met een wandelwagen en die hadden het nog veel zwaarder). Het mooie heideveld bij Warnsborn golft ook vanwege het Grasdel.

In het volgende filmpje noem ik het jachthuis per ongeluk Klein Warnsborn. Dat is onjuist.