Dal 8: Lichtenbeek en Vijverberg

Het landgoed aan de zuidkant van de Amsterdamse weg heet Lichtenbeek en het deel aan de noordkant Vijverberg. Maar het is een landgoed, vroeger doorsneden door een weggetje en nu door een vierbaansweg. Ik heb dat altijd verwarrend gevonden: twee namen, een landgoed, hoe zit dat? Ik lees in het Gelders Archief dat de naam Vijverberg pas in de 20ste eeuw is bedacht door de kinderen van de eigenaar toen het landgoed gesplitst werd. Okee, duidelijk, Lichtenbeek dus.

Lichtenbeek (en Vijverberg) ligt in een zijdal van het Heelsums Beekdal. In het dal, dal 8 op onze stafkaart van de serie Het Merckendal, stroomt een beek die is gebruikt om het landgoed op te leuken:

AHN

Op het AHN kom ik tot andere grenzen en ik teken de drie dalbodems in, waarvan de linker twee watervoerend zijn.

1850

In 1850 is inmiddels landgoed Warnsborn ontwikkeld met keurige vierkantjes en landgoed Lichtenbeek in Engelse landschapsstijl met wegen die hoogtelijnen volgen. Een schaapsdrift is aangegeven met een brede witte kale baan: daar groeide niks meer waarschijnlijk. De beken staan er niet duidelijk op.

1889

Deze kaart vind ik altijd een genot om naar te kijken. Veel is er niet veranderd sinds 1850, maar het is duidelijker te zien.

2022

Eigenlijk is er niks veranderd, alleen huis Lichtenbeek is weg.

De beek

We gaan wat anders doen. Langs het water lopen. Fantastisch! De landgoedeigenaren zijn hier creatiever aan het knutselen geweest dan die van zijn beroemde zusje Warnsborn. Ik zie meerdere sprengen, een waterglijbaan, een watertrap, bruggetjes, gootjes, watervalletjes: het kan niet op. Hier meer over mijn wandeling langs de beek, met foto’s en een tiental korte filmpjes.

Vogeldrinkbak in het bos

En dan struikel ik ineens over een antieke vogeldrinkbak.

Hier verzamel ik foto’s van antieke drinkbakken in landgoederen. Ik ken er overigens meer, maar in het begin boeiden ze me niet. Landgoedeigenaren hebben dus vroeger vogeldrinkbakken gemaakt in hun bos. Soms was dat echt voor de vogels, maar het kan net zo goed zijn voor het vermaak van een wandelaar die vanaf een bankje zicht had op het gespetter. Ik vind deze bak overigens bijzonder klein. Waarom niet meteen een minivijver van een paar meter doorsnede?

1970 Waterpomp

Veel waterpompen ken ik niet hier in de omgeving, maar hier staat er een. Hij werkt niet meer, de buis die de diepte in zou moeten gaan, is weggehaald (Wie doet zoiets? Wie herstelt zoiets?), vertelt Klaas Gubbels die in het huis van bovenstaande foto woont. Gubbels heeft een eigen wikipediapagina.

Grenspalen

Ik merk bij het uitwerken van deze serie dat oude grenspalen vaak op de grenzen van onze dalen in het Merckendal staan. Dat zijn uiteraard de hoogste punten in het land, en zeker toen hier nog geen landgoederen noch dennenbossen stonden, waren die van verre te zien.

Meer lezen over dit gebied? Lees de Sandr van Wolfheze over de kom tussen de vier stuwwallen van Ede, Reemst, Apeldoorn en Arnhem, met daarin het Renkums Beekdal en het Heelsums Beekdal. Of lees de Serie Het Merckendal waarin we alle zijdalen in het stroomgebied van de Heelsumsebeek in detail bekijken. 

Meer lezen over de Veluwezoom? Dan is mijn boek De Veluwezoom in 1887 - met Henriette Fabius op vakantie misschien iets voor jou. We volgen Henriëtte Fabius die in 1887 17 dagen op vakantie ging naar Oosterbeek en daar een dagboek over schreef. Enthousiast beschrijft ze vergezichten, bossen, steile hellingen, watervallen en andere dingen die ze niet kent uit Delft. We lezen het dagboek, andere reisverslagen, prentbriefkaarten en reisgidsen. We beantwoorden de vragen: Waarom was de Veluwezoom toen zo populair bij toeristen, wat deden de toeristen zoal, en waarom gaan wij niet meer op vakantie naar Oosterbeek? Meer over dit boek. Of: Bekijk het boek.

Alle afbeeldingen