Anno 1786: Ruzie in Garderbroek

In 1786 maakten mensen uit Stroe en Garderbroek ruzie over een weg op de grens tussen hun gebieden. Lees met me mee.

English podcast

Op zoek naar informatie over een wal bij Bennekom, kom ik in het online Gelders Archief een archiefnummer tegen dat niet gedigitaliseerd kan worden. Ik fiets naar het Gelders Archief en krijg een pak papier van meer dan 3 cm dik vol losse vellen, brieven, rapporten, papieren die bij elkaar gebonden zijn door er een touw doorheen te knopen (hoe lees je dan pagina 2, 3 etc?). Ik vermaak me wel in die studiezaal. En dan stuit ik in dat pak op een rapport uit 1786 over een ruzie tussen mensen uit Stroe en Garderbroek over een weg bij Garderbroek. Dat ligt benedenstrooms van Stroe in hetzelfde beekdal.

Waar gaat het over? Door de twee dorpen loopt een beek. Bij Garderbroek kruist een weg deze beek, en die weg was onbegaanbaar geworden door de geulen in het beekdal en de diepe beek. Herfst 1785 hadden Garderbroekers in het beekdal een dam met daarin twee heultjes gelegd. Ter plekke van de beek zelf hadden ze een brug gemaakt.

Zo, klaar, hup met de participatiesamenleving, men redde zichzelf en iedereen was tevreden.

Mooi niet dus.

Die van Stroe waren het er niet mee eens: ze hadden in Mei 1786 de heultjes en de brug stuk gemaakt.

Dat is de ruzie. De uitkomst staat niet in de brief die ik tegenkom, ik heb niet verder gezocht (want ik was wat anders aan het zoeken – wat ik niet gevonden heb).

Waarom zouden die van Stroe de boel stuk hebben gemaakt? Jaloezie? Vast niet. Stroe ligt hoger langs de beek dan Garderbroek. Ik vermoed dat de heultjes en de brug te klein waren, en dat dus het water vanuit Stroe niet goed meer weg stroomde. Dat merkten de Stroeenaren na de winter: hun landen langs de beek droogden niet snel genoeg op.

Over welke beek en welke weg zou het gegaan zijn? De beek is niet moeilijk: er is maar een beek die van Stroe naar Garderen stroomt, en die heet de Groote Beek. Verder naar beneden heet die de Esvelderbeek; hij stroomt ten zuiden van de A1 en komt even ten oosten van Amersfoort in de Barneveldsebeek.

In het rapport worden twee erven in Garderbroek genoemd die in het bezit zijn van de Rekenkamer, en die ook belang hebben bij de bedoelde weg. Die erven heten Dollerscamp en het Holl. Op Topotijdreis wil ik die erven vinden: en ja hoor, die bestaan nog steeds. 

In 1900 zag het er zo uit: de Dolderkamp en Het Hol liggen onderaan deze uitsnede.

Tegenwoordig zo:

Waar zijn die prachtige heggen gebleven?

Over welke weg zou de ruzie gegaan zijn? Ik denk die op de grens tussen het broek van Garderbroek en Stroe. Daar hadden de Stroeenaren ook wat over te vertellen immers. Het is prachtig weer, ik heb vanmorgen een lastig rapport afgemaakt en ik heb zin om erheen te fietsen, 27 km heen en 27 km terug, alleen om een plek van een ruzie 400 jaar geleden op te zoeken… Het was ff zoeken, maar gevonden: het fietspad langs de bomen ligt op de grens tussen Stroe rechts en Garderbroek links (ik kijk dus naar het noorden).

Dan fiets ik door over het fietspad. In het midden staat aan de Stroeer kant een grote plas water – nog altijd ruzie? Aan het einde van het fietspad draai ik me om en zie de Grote Beek. De boerderij links van de weg (= oosten) staat in Stroe, en de boerderij rechts staat in Garderbroek.

Hier hadden de Garderbroekers (=de boerderij rechts op deze foto) in 1785 een dam met twee heultjes en een brug over de beek gemaakt. En dat hadden de Stroeenaren (= het bedrijf links op de foto) stuk gemaakt. Zouden de bewoners van deze twee boerderijen nog altijd kwaad op elkaar zijn? Nog altijd stroomt water van de ene naar de tweede boerderij immers….

Tja, ik was pas met donker terug…..

Premium inhoud

Alle afbeeldingen