Anno 1722: De Koerhuttepol bij Reemst

Ook vroeger kon men ruziën over een grens, zelfs als dat ging over 100 meter in de eindeloze heide. De grens tussen Reemst en Hindekamp was lange tijd onduidelijk, maar het gaat nergens over….

Podcast

De grens rond Reemst zien we op deze kaart van Elshoff uit 1722:

Het gaat over de westgrens waar Elshoff drie grenzen tekent: een doorgetrokken lijn, een potloodlijn en een stippellijn. Dat is de grens tussen Reemst en Ginkel/Hindekamp en daar was blijkbaar iets mee.

Nicolaes heeft in 1653 een prachtige kaart van Ginkel gemaakt, en daar zou deze zelfde grens op moeten staan.

De twee kaarten zouden dus op elkaar aan moeten sluiten. Het rechthoekje tegen de grens aan (of er net overheen?) is in beide gevallen Nieuw-Reemst. Het lege veld tegen de grens aan noemt hij het Mosselsevelt en dat hoort niet bij Reemst en ook niet bij Ginkel. Er is dus een drielandenpunt. Daar staat nog altijd een grenspaal (die vrij nieuw is want je ziet ijzeren bewapening door het beton heen). Het is jammer dat Elshoff dat drielandenpunt niet tekent; dat zou onze puzzel wel eenvoudiger hebben gemaakt.

Beijerinck heeft in 1768 een kopie van de linkerbovenhoek van de kaart van Van Geelkercken gemaakt. Op schaal is hij niet echt. Je ziet dat ten noorden van Ginkel de Hindekamp ligt. Dat is nog altijd zo.

Terug naar de westgrens op de kaart van Elshoff:

Elshoff tekent een knik in de grens bij: Koerts Huttepol, op andere kaarten schrijft hij ook wel Koerhuttepol. Is dit de pol bij de hut van Koert? Of is dit de pol bij de koerhut, een uitkijkhut voor de jacht of aan de grens – koeren is immers uitkijken? Bij de pol schrijft Elshoff:

soo sommige meenen sou op dese pol de scheijdig loopen

De grens loopt dus ‘volgens sommigen’ via deze pol. Verder tekent Elshoff ook nog een stippellijn om de Koerhuttenpol heen, en hij tekent een driehoek in potlood (maar dat kan ook later zijn gebeurd, want welke cartograaf kliedert nou met potlood op een kaart die hij net af heeft?)

Die driehoek in potlood zien we terug in een schetskaart van Elshoff van Reemst:

Niet dat hier iets mee verklaard wordt, maar ik wilde hem toch even laten zien.

Van Geelkercken tekent niets bijzonders bij de grens.

Geheel toevallig vindt E in het Gelders Archief een stuk uit 1766 met een beschrijving van deze zelfde westgrens, die wordt beschreven aan de hand van zeven pollen, van noord naar zuid:

1. Op de hoek van de Langeberg en Osseweg ligt een pol op het drielandenpunt tussen Wekerom, Reemst en Hindekamp: dat drielandenpunt is bekend en Elshoff tekent hier ook een pol.
2. Vandaar oostwaarts ligt een tweede pol bovenop de Langeberg: geen probleem, Elshoff tekent hier ook een pol.
3. Verder oostwaarts bovenop de Langeberg bij de Wekeromseweg ligt een derde pol. De naam Langeberg duidt op een duin. En dat klopt! De Valenberg (het uitkijkpunt) is deel van dat duin. Zie verderop voor een AHN uitsnede: de bovenste drie blauwe stippen liggen op dat duin. Punt 3 is de hoek in de grens bij uitkijkpunt Valenberg en ook Elshoff tekent hier een pol vlakbij nummer 2.
4. Vandaar zuidwaarts gaat de grens in een rechte lijn naar een hoog bergje (waarop vroeger een berkenboompje stond) met daarop de vierde pol: Elshoff tekent de koerhutte-pol of Koerts huttepol als nummer 4. Was de hut in de vergetelheid verdwenen en heeft de berkenboom er langer gestaan?
5. Vandaar verder zuidwaarts in een rechte lijn tot een bergje bij de Kelderbergen, aan de weg die naar Wageningen gaat, ligt de vijfde pol: De Wageningseweg is weg, maar daar steekt als opvolger een smal wandelpad de grens over dat door een LAW gevolgd wordt.
6. Vandaar verder in een rechte lijn over de Wageningseweg ligt de zesde pol, aan de voet van de Kelderbergen vlakbij het Hout: Omdat pol 5 en 6 beide op de Wageningseweg liggen kan het niet anders dan dat we van 5-6 de korte zijde van de potlooddriehoek op de kaart en schets van Elshoff volgen.
7. Vandaar verder in een rechte lijn naar een paal tussen de Kelderbergen en de Westerbergen op het drielandenpunt tussen Hindekamp, Reemst en Ginckel: De paal bij 7 zal de voorganger zijn van de huidige betonnen paal op het drielandenpunt.

Ik teken met geel de lijnen van Elshoff en de potlooddriehoek in op google maps en kleur de zeven beschreven pollen met blauwe stippen. Nummer 4 op de Koerhuttenpol, nummer 5 en 6 op de hoekpunten van de potlooddriehoek, 5 op een bergje bij de Kelderbergen (die moet een paar mm zuidelijker, denk ik nu) en 6 aan de voet. De Wageningseweg loopt langs 5 en 6, helemaal volgens de beschrijving. Dit is best een sterke hypothese!

In zwart de huidige grens. Tussen pol 1-3 en tussen 6 – 7 ligt die nog net zo als in 1722, en tussen pol 3 en 6 is de grens rechtgetrokken.

Hier hetzelfde plaatje op AHN: Bij pol 5 en 6 zien we de Kelderbergen liggen. Het is daar zo mooi, je moet daar echt eens gaan lopen – met de fiets kun (mag) je er niet komen.

Het echtpaar Van Pallandt – Torck, eigenaars van kasteel Rozendael en dus van Reemst, heeft beuken langs de grens laten zetten halverwege de 19de eeuw, en die beuken staan er nog. Ze zijn aan het einde van hun leven, begroeid met tonderzwammen, staan dood rechtop of liggen om.

Nou komt het mooie: in die beukenrij zit bij punt 6 inderdaad een kleine hoek. Die hebben we nu verklaard. G en ik fietsen ernaartoe.

Op de twee foto’s sta ik precies op de knik. Hier een foto naar het zuiden, maar ik heb geen idee hoe ik de knik moet fotograferen – ja met een drone natuurlijk.

Op dit punt steekt een LAW de grens over. Hier verlaat je dus Reemst en kom je in Hindekamp. Of andersom natuurlijk. Jammer dat deze oeroude grensovergang niet even vermeld staat in het wandelboekje. En ook niet dat dit smalle wandelpad vroeger de Wageningseweg was.

Absoluut irrelevant allemaal, maar dat is puzzelen meestal; dat geldt ook voor een cryptogram of sudoku. Wij zijn helemaal tevreden.

Premium inhoud

Alle afbeeldingen