In het Gelders Archief stuit ik op drie schetsen van de grens van Reemst. We zoeken uit waarvan deze drie schetsen zijn, en dat levert verrassingen op.
Ik denk dat ze voorbereidend werk zijn voor de overzichtskaart van Bernard Elshoff van Reemst uit 1722, maar ze zitten niet in dezelfde archiefmap. Volgens het Gelders Archief zijn ze van rond 1750, maar dat lijkt me merkwaardig: waarom voorbereidend werk doen voor een kaart die al 30 jaar klaar is? Ze zijn niet nauwkeuriger dan de hoofdkaart en er staat niets nieuws op.
Meer over deze kaart van Elshoff van Reemst.
1: De hoek bij Deelen
Op de eerste schets staat niet veel en het lijkt geen groot gemis als we hem niet kunnen lokaliseren. In het archief staat niet meer dan dat het gaat om een terrein bij Reemst. Maar waar? Lekker puzzelen, dat vind ik leuk.
Sorry dat ik stoor. Rechts op deze site staat een doneerknop voor 3 euro. Hiermee kopen Geert en ik kopjes koffie onderweg. Hoeft niet, mag wel.
Ik zie geen windroos. Rondom de vlieger zie ik wel aanwijzingen: ik begin links en ga met de klok mee. Links staat Remster veldt, bovenaan Remster Sandt, rechts Deelense Veldt, langs de zijde rechts onderin staat Langs het Aremse veldt, en onderaan staat Remser weg. Er staan langs alle kanten roeden, en ook de hoeken zijn nauwkeurig gemeten.
En dan zie ik nog iets: Bij de punt rechts staat in potlood Vredens pol, en die ken ik! Die staat immers ook op de definitieve kaart, zie hier boven. En daar ben ik ook wel eens heen gefietst: het is een prachtige grenspaal. Een paar honderd meter zuidelijker staat nog zo’n mooie, de Braspol.
Klaar met puzzelen. Bijna. Hier zitten we op de huidige topografische kaart:
We zitten hier in park De Hoge Veluwe en rechts ligt vliegveld Deelen. Midden op deze snippet zie je een drielandenpunt (waarvan twee landen later blijkbaar zijn samengevoegd). Dat is het punt waar de Kempenbergerweg een knik maakt. Rechtsboven ligt Deelen, linksboven Reemst, onderaan Arnhem. Het drielandenpunt is de Vredenpol, zie Pl. Ik leg hem als overlay op Google Earth Pro en dan krijg ik dit:
Dat lukt bijna naadloos. Ik snap dat je op je scherm hier niet veel van ziet, maar als ik hem verder zou vervagen, vervagen ook de potloodlijntjes uit 1722 en dan zie je nog minder. De hoeken bij de Vredenpol en Braspol heb ik als uitgangspunt genomen. De tophoek is dan de Compagnieberg, waar nu een driehoekje aan asfaltwegen ligt in Park de Hoge Veluwe in een beukenbos. Verrassing: onderaan ligt de Remsterweg nog net zo. Het is me niet duidelijk wat de westgrens van dit veld is: op oude kaarten noch AHN zie ik iets van een wal of zo. Maar de stuifzanden hebben hier dan ook behoorlijk huisgehouden, en bovendien wordt de heide nu regelmatig afgeplagd zodat oude lijnen voorgoed zijn verdwenen.
Desondanks: van een schets waarvan onduidelijk was waar hij gesitueerd moest worden, is het nu gewoon een duidelijk geval geworden. Ik fiets naar de Hoge Veluwe en ga op de Remserweg staan die onderaan op de schets is aangegeven en kijk naar Reemst:
2 en 3: De grens bij Nieuw Reemst
De tweede en derde zijn versies van dezelfde schets. Deze puzzel is simpel: in het rechthoekige veld herkennen we direct Nieuw Reemst aan de westgrens tegen Ginkel aan. De rechter, nummer 3, lijkt een voorstudie voor de linker, nummer 2, en dat is dan weer een voorstudie voor de grote kaart.
Op de linker staat een mooie windroos die het handschrift van Bernard Elshoff verraadt. Hij heeft duidelijk van alles gemeten en gerekend aan deze grens. Twee dingen vallen ons op: de driehoek linksboven: dat is bij de Koerhuttepol. En de droedels.
Ik vermoed dat de droedels geen droedels zijn maar schetsjes van de aansluiting ten zuiden van de Amsterdamseweg. Daar ligt nu een mountainbikepad op een duinrug. Ik herken in de rechter droedel het zand en de duinen, en het klopt dat het pad en de grens niet in elkaars verlengde liggen.
Wat ik verder leuk vindt, is dat Elshoff op schets 2 details van het landschap heeft ingetekend. De Paalberg en Heijdenstad tekent hij onduidelijk in, de Kelderbergen en Westerbergen als hobbelige duinen. Langs de grens tekent hij de Vossenweg – daar hebben we een wandelboek over geschreven. Op de uiteindelijke overzichtskaart werkt hij alles nog veel mooier uit.
Dubbele lijnen zijn wegen, enkele lijnen zijn grenzen. Droedel 2 is dan een detailschets van een kruising van 2 wegen (mogelijk de aansluiting van een weg op de koningsweg), mogelijk nog met een soort van driehoekige aansluiting, en omdat het een (belangrijk?) detail is zou ik verwachten dat het dichtbij een van de agrarische nederzettingen is. Of, vanwege het gekriebel rechts van de kruising, een aansluiting bij een beek (maar die lopen daar niet noord-zuid), slad/t of berg. Droedel 1 ziet er minder verzorgd uit (de inktvlekken) en heeft enkele lijnen, dus zou een grens weergeven. Wellicht dat de veeg linksboven een van de letters die de grenspalen/hoeken in de grens aangeven was die versmeerd is. Dan zou je moeten kijken of er ergens in de rechte grenzen een plek is waar vanwege een boer die over de lijntjes is gegaan de grens even niet een kaarsrechte lijn is en om een kampje heenloopt.
Beiden lijken niet op de kaart te zijn meegenomen.
Leuk dat je meedenkt. Ik had ook aan de Koningsweg gedacht, omdat dat de enige weg is die met een dubbele lijn wordt aangegeven. Maar waar? Boven droedel 2 staat ook nog een vertikaal stippellijntje met punten, waarin ik pollen of palen zie. Denk je niet dat beide droedels op dezelfde plek slaan en dat die, hoewel niet aangegeven, wel in het gebied van de kaart zouden moeten liggen?