Een automobilist op de A50 verlaat het vasteland bij Ramspol en gaat via de saaie Ramspolbrug de Noordoostpolder in. En beseft niets van het bijzondere verhaal van deze plek.
We zitten op de volgende uitsnede in het eerste kwadrant (linksboven dus), bij het kanaal tussen de Noordoostpolder en Kampereiland, in de IJsseldelta. Zoek de A50; die verlaat Kampereiland bij Ramspol.
De pol
Een pol is een heuveltje. Dit heuveltje is al oud: het is vernoemd naar dokter Ram, in de 17de eeuw burgemeester van Kampen.
Eens was Ramspol een eiland, zie deze kaart behorende bij het vijftiende blad van de atlas van de IJssel door L.J.A. van der Kun en R. Musquetier, 1846. Het eiland as kleiner dan Schokland en Urk, maar het hoorde gewoon bij het rijtje eilanden in de Zuiderzee – ik ben het vergeten bij mijn artikel daar over. De andere twee eilandjes voor het Rechterdiep zijn de Oude Krib en de Kleine Pol.
De Man tekent in diezelfde tijd het eiland verbonden via een 800 meter lange dam met het vasteland. Binnendijks staat een boerderij, daar vlakbij een sluis in het Noorderdiep
Dit is Ramspol op de kaart van rond 1900. De dam groeit zelf uit tot land. De boerderij is nummer 19.
Vlak voor het droogmaken van de NOP was men al bezig de kwelders in te polderen.
In 1950 is de wereld veranderd.
In 2024 ligt er een brug en een stuw. Boerderij 19 is de enige zonder nummer, maar is er nog wel. Op mijn OV-fiets is het een steil klimmetje om de terp op te komen.
Op de oude dijk ligt nu een leuk kalm smal weggetje. De Frieseweg is gelegd op het dammetje naar Ramspol.
Is de pol er nog? Ja hoor. We zien een geel heuveltje van 1,05 meter hoog. Hier is wel veel geknutseld door Rijkswaterstaat, toch denk ik (wil ik denken) dat dit heuveltje de oude Ramspol is. Het lijkt een oeverwal van een oude IJsselloop.
Deze foto heb ik echt daar gemaakt. Dit grasveld is de Ramspol.
Het gehucht Ramspol
Een paar huizen bij de brug in de NOP vormen buurschap Ramspol. Oud kan het niet zijn, maar het is het oudste nieuwe dorp in de polder. Vanwege de oorlog konden de arbeiders die werkten aan de nieuwe polder lastig heen en weer. Toen is er een barakkenkamp gebouwd, zie de kaart uit 1950. Er woonden 300 mannen, een paar vrouwen en wat kinderen. Er waren drie woon/slaapbarakken, een keukenbarak met woning voor het gezin van de kok, een kantine met woning, drie toiletbarakken, drie rijwielbarakken, enkele studielokalen, een ruimte voor het houden van kerkdiensten en ruimte voor de dokter, voor de kapper en voor de fietsenmaker. Ook was er een kantoorgebouw en twee loodsen voor een reparatiewerkplaats. In 1943 werd kamp Ramspol uitgebreid met 10 eengezinswoningen en een houten woning. Alles is afgebroken; de huizen die er nu staan zijn later gebouwd. (bron site Flevoland Erfgoed).
De stormvloedkering: een balgstuw
Dan de balgstuw. Dit is wereldwijd de enige stormvloedkering die werkt met een balg. Ik ben geen Amerikaan maar ik vind het leuk als we in Nederland iets hebben dat uniek in de wereld is. Er is helaas geen bezoekerscentrum bij, wel aan beide kanten een informatiebord.
Een balgstuw is opblaasbaar. Op de bodem van het Ketelmeer ligt een rubberen zak. Mocht het nodig zijn, wordt die deels met water gevuld en deels opgeblazen. Dan is het een fietsband van 10 meter hoog die het Zwartemeer afsluit.
Een keer per jaar test Rijkswaterstaat hem. Nu in 2026 is men is bezig met groot onderhoud, ook in de balgen, – ik neem overigens aan dat hij het intussen wel blijft doen.
Waarom ligt hij eigenlijk hier in het IJsselmeer zonder eb en vloed, dat zelf veilig ligt achter de Afsluitdijk? Dat heeft met de windrichting te maken. Meestal komt de wind uit het westen, dus het water staat aan de oostkant van het IJsselmeer hoger dan aan de westkant. Bij een noordwesterstorm wordt het water in het Ketelmeer opgestuwd het Zwartemeer in en dat is link voor het achterland. Als het water 1 minuut lang 50 cm boven NAP staat, treedt hij vanzelf in werking. Een bijzonder moment!
Op de site van Rijkswaterstaat staat een mooi filmpje over deze unieke stuw.
De Ramspolbrug
Dit lijkt een saaie liggerbrug, met als bewegend deel een saaie bascule.
Maar de brug mag er saai uitzien, hij is wel uniek: de brug wekt energie op, zelfs meer dan hij zelf gebruikt bij het openen. Ten eerste zit in de zijkant een rij zonnepanelen verwerkt. De brug is 550 meter lang; dat zijn best veel zonnepanelen. Ten tweede wekt ook het sluiten van de bascule energie op. Zonnepanelen en bascule wekken samen meer energie op dan het openen kost.
Uitkijktoren Ramspol
Naast de brug in de Noordoostpolder staat een uitkijktoren van 12,5 meter hoog – lager dan de brug. De toren was bedacht als leuk uitkijkpunt. Inderdaad is het uitzicht richting de polders en het Kampereiland goed genoeg – hoger hoeft de toren niet te zijn in dit vlakke land. Je kunt er niet de balgstuw mee zien.
Nou het verhaal: de toren is een gemeentelijk monument omdat men meende dat het een luchtwachttoren was. Dat is hij nooit geweest. De verwarring was veroorzaakt doordat er inderdaad bij Ens een luchtwachttoren heeft gestaan en in de fifties zagen die er ongeveer net zo uit als deze – dat klopt, hij lijkt op de luchtwachttoren bij Mirns in Gaasterland. Op de foto is het het kleine witte paaltje aan de overkant rechts van de brug.
Het Ramsdiep en de Ramsgeul
Het kanaal is verdeeld in drie geulen. De smalle noordelijke is het Ramsdiep – daarin zit de basculebrug. Daar maken beroepsvaart en hoge zeilboten gebruik van. De middelste Ramsgeul wordt gebruikt door recreatievaart zonder hoge mast. De zuidelijke geul is verboden, denk ik te zien aan de tekens daar.
Grappig hoe zo’n oud polleke met een naam nu nog voortleeft in een rij moderne namen.
Zou ik over elke willekeurige plek in Nederland 1000 woorden kunnen schrijven? Dan ben ik voorlopig nog niet klaar…..