Anno 1682: Een werkbezoek aan Remmerden

In 1682 liggen er in de Rijn aan beide oevers kribben die tot over het midden van de rivier uitsteken. Schepen zigzaggen er tussendoor, lees met me mee.

Podcast

In de 17de eeuw vaart elk jaar een commissie van de Rekenkamer uit Arnhem de Rijn af om zandbanken en kribben te bekijken. Daar gaat De Rijn in de 17de eeuw over dat heeft geleid tot mijn boek Zandbanken in de Rijn. In 1682 hebben ze vooral aandacht voor Remmerden, vanwege het te enthousiaste kribben daar door grondeigenaren aan weerskanten van de rivier.

Voor premium abonnees voeg ik het verslag toe.

Voor vertrek noteren ze hoe diep het water is bij de peilschaal in Arnhem, want het is niet eerlijk om met te laag of te hoog water problemen te bekijken. Normale waterhoogte hebben ze nodig. Onderweg maken ze aantekeningen.

Het valt hen op dat door het laatste hoge water veel steile oevers – in buitenbochten dus – verder zijn afgekalfd en wilgen zijn weggespoeld. Ik pak het verhaal op als ze ’s avonds bij Rhenen aankomen. Ze gaan naar een hotel, en ontmoeten drie heren die commissaris zijn van de provincie Utrecht. Zo doen we dat 340 jaar later nog steeds: we ontmoeten de anderen in het hotel, vertellen wat we onderweg gezien hebben en bespreken wat we de volgende dag gaan doen.

De volgende dag varen ze in twee boten verder de Rijn af. Ze varen een half uur vanaf de haven van Rhenen naar Remmerden, en zien aan weerszijden een lange kribbe liggen waar grotere schepen maar net tussendoor kunnen. Maar het wordt nog erger, want iets lager ligt aan de zuidoever een zeer lange krib grotendeels onder water, en aan de noordoever een uitermate lange kromme krib. Tussen deze twee kribben zit nog maar 8 1/2 roede ruimte, omgerekend ongeveer 20 meter. Dus daar kunnen schepen elkaar niet passeren. Een extra probleem is dat die kromme krib aan de noordoever grotendeels onder water ligt, en daardoor gevaarlijk is voor schippers.

Landmeter Passavante heeft hiervan eerder datzelfde jaar een duidelijke kaart gemaakt.

Hij geeft hierop de route aan die schippers uit Rhenen stroomafwaarts nemen: ze varen dicht langs de punt van de Ketelerkrib, ronden de lange kromme krib van Teunisse aan de noordoever, wurmen zich door een gat van een doorgebroken krib aan de noordoever, en steken dan over naar het Verrensche schaar waar de rivier diep is (een schaardijk is een dijk waar de rivier langs scheert).

De commissarissen zijn duidelijk: die twee kribben moeten ingekort. Ze wijzen op een nieuwe verordening over de Rijn, waar scheepvaart een groter belang wordt toegekend dan in de tientallen jaren ervoor waarin niet scheepvaart, maar het aanwinnen van land prioriteit had.

Ze zien nog een tweede probleem bij het Verrensche schaar: daar is een brede sloot gegraven. En dat is lastig voor het lijnpad voor de paarden die schepen stroomopwaarts trekken. Dus, zo zeggen de heren, moet de eigenaar van dat stuk land daar een brug maken zodat trekpaarden kunnen passeren. Na dit alles varen ze terug naar Rhenen, overnachten weer in het hotel en gaan de volgende dag met een kar terug naar Arnhem.

Nou wil ik uiteraard de kaart van Passavante lokaliseren. Ik doe het zo op de kaart in 1900:

Je moet wel de kaart van Passavante draaien uiteraard. Je ziet op deze uitsnede de Rijn, Remmerden, Verhuizen. De Ketelerwaard heet nu Kostverloren uiterwaarden – had je gezien dat ook Passavante Kostverloren noemt? Het is de oude waard waar de jonge Ketelerwaard tegenaan groeit. De Verrense schaardijk is daar ten westen van waar de dijk het dichtst langs de Rijn ligt. Kribben waren toen ontworpen om zandbanken aan te laten groeien en lagen met de stroom mee. Nu zijn ze bedoeld om de vaargeul op diepte te houden, en liggen ze loodrecht op de stroom. Passavante noemt de Kerkenweerd, dat zijn in 1900 de Elster Buitenwaarden.

In 2021 ziet het er zo uit:

Remmerden is een industriewijk geworden. Arme Remmerders, weg dorp. Passavante tekent Remmerden als twee huizen: een binnendijks en een buitendijks: die bestaan nog, of althans, de opvolgers ervan. Het buitendijkse huis is nu een goed restaurant op een niet zo romantische plek – tenzij je met de rug naar het land gaat zitten en uitkijkt over de rivier.

Premium inhoud

Alle afbeeldingen