Dit is de oudste kaart uit 1645 – gekopieerd in 1656 – van het schependom Arnhem. Hierop staat duidelijk de grens, en die grens wil ik affietsen.

Kaart van het Schependom Arnhem
GA 1551-70

Op de volgende kaart – wikipedia – staan alle nog aanwezige gemeentelijke grenspalen rond Arnhem. De meeste staan op de (voormalige) gemeentegrens, op zes na: Bij Warnsborn staan er vijf op de noordgrens van Warnsborn. De paal in het noorden in Deelen is geen grenspaal; die staat op een uitvalsweg. In het oosten zijn veel palen weg, maar in het westen zijn ze er nog vrijwel allemaal.

Sorry dat ik stoor. Rechts op deze site staat een doneerknop. Met 3 euro kun je deze site steunen. Voor een kop koffie onderweg voor Geert en mij. Hoeft niet, mag wel.

wikipedia

Het blijkt niet mogelijk de hele grens af te fietsen: de grens loopt door vliegveld Deelen en door vliegveld Terlet, en die gebieden zijn niet zomaar toegankelijk. De grens loopt ook door Park de Hoge Veluwe, en daar kun je natuurlijk wel in, maar er is geen doorgang bij de grens. Een rondje Arnhem gaat dus niet. Maar alle grenspalen zijn bereikbaar!

Ik begin onderaan bij de nieuwe grenspaal op de Utrechtseweg. Ik kijk niet alleen naar de palen, maar ook naar andere markeringen op de grens zeker als die op de oudste kaart staan.

spoortunnel Mariendaal
foto Mathilde 2018

Wat een gigantische adelaarsvarens rond deze paal.

Bij Vrijland vind ik een mooie paal op een pol.

Dit is de paal bij de twee bulten op de kaart van Van Geelkercken, zie het detail van die kaart en hoe ik die op het AHN leg. Je ziet hier Oosterbeek en de Schelmseweg met een aftakking naar het noorden. Aan weerszijden van de Utrechtseweg tekent hij twee rondjes en schrijft daar iets bij. Ik lees: de tweebultse pale. Gelukkig noteer hij daar een C, en is de legenda goed te lezen: De Twee Bulten. De paal bij de Twee Bulten. Die bulten wil ik vinden. Ik teken op het AHN de huidige grens in met de grenspalen die er nu nog zijn (die zijn uit de 18de eeuw en dat is oud, maar wel 100 jaar na Nicolaes). Ik teken ook de wegen en de grens op de kaart van Nicolaes in: de grens is onder andere door de aanleg van de spoorweg wat veranderd. Sowieso is de grens wat recht getrokken; de grens van Nicolaes kan best een tiental meters anders liggen.

Voor de kerk van Vrijland staat nu grenspaal 39 op een grafheuvel, en daar tekent Nicolaes 365 jaar geleden de Twee Bultse Pael.

De palen bij de Johannahoeve en Bilderberg heb ik nog niet allemaal gefotografeerd.

Ik kom op het zuidwestelijke hoekpunt van het schependom vlakbij hotel Wolfheze. Hier komt het Papendal uit op het Merckendal; vanaf hier volgt de grens het Papendal stroomopwaarts.

grenspaal

Op de grens ligt onder de A50 een duiker. De A12 gaat hoog boven me op een dam door het Papendal. Jammer, dat had een brug kunnen zijn, dan hadden we een veel beter idee van het landschap gekregen. Op de foto zie je een vrachtwagen hoog op de A50 rijden.

kruising Papendal en A50

Na de A50 loopt het Papendal, en ik dus ook, met een heul onder de spoorweg door. De heul is 1.65 hoog, denk ik en ik ben 1.71. Op de fiets gaat het gemakkelijker dan lopend. Maar het kan en het mag.

fietstunnel bij Wolfheze

In het Papendal ligt een leuk heideveld. In het bos staat weer een grenspaal, helaas afgebroken.

grenspaal

De volgende paal kan ik niet vinden. Ik zie wel de plek waar ik hem wil vinden: een bult, een konijnenhol, een paar bomen maar geen paal. In het bos ten noorden van de heide kom ik een prachtige paal tegen. Tijd voor een hapje en een drankje.

selfie bij grenspaal

Dan de volgende verrassing: onderin het Papendal, dat hier nog steeds de grens is, zie ik de zwarte mond van een grote heul onder de Amsterdamseweg. Ik zie alleen zwart en durf er niet in. Zou die heul doorlopen?

heul onder de Amsterdamse weg

Nog een verrassing: zes meter hoger boven deze heul staat een stukje grenspaal. Dit is de Biessenpol op het drielandenpunt tussen Reemst, Arnhem en Renkum. Aan de andere kant van de weg zie ik geen heul maar wel een processierupsennest van anderhalve meter lang…… en het onderstuk van de paal. Hij staat onzichtbaar verscholen diep in het Papendal, en is bovendien afgebroken. Shame shame. Zouden ze bij een verbreding van de Amsterdamseweg de oude grenspaal in tweeen hebben gehakt en de delen aan weerszijden van de weg hebben gezet?

Biessenpol

Dan kom ik bij het ANWB station Planken Wambuis in het driehoekig stukje land tussen drie snelwegen. Hier kun je prachtig door de bossen lopen, hoogstens hoor je altijd autos, waar de wind ook vandaan komt. Hier een mooie naamloze paal hoog op een pol.

paal op pol

Dan kom ik bij de tunnel onder de A12 door. De A12 en deze tunnel is door de Duitsers aangelegd. Door de tunnel reed de trein van Wolfheze naar vliegveld Deelen, het centrum van de Duitse luchtafweer voor heel NW Europa.

tunnel onder de A12

Ik loop langs de A12 tot een beukenrij die op de grens tussen Reemst en Arnhem staat. In deze rij ontmoet ik een naamloze paal die de val van een oude beuk heeft overleefd.

grenspaal

Iets verderop kruist de grens op het bommenlijntje (in het Papendal) de oude Harderwijkerweg. De Duitsers hebben hier duikers gemetseld om het water van het Papendal verder te leiden. Nou, veel water wordt hier niet verwacht.

heul onder de oude Hardewijkse weg

De volgende paal staat op de natuurbegraafplaats. Dit is de Goossenspaal. Het is een hoge paal met ronde top. De oude grens tussen Reems en Arnhem is hier een dubbele beukensingel.

Heidepol

De grens gaat verder in Park de Hoge Veluwe langs een oude beukenrij op een wal met grenspalen.

Grenspaal Reemst
foto Mathilde 2020

De Braspol:

Braspol in Reemst
foto Mathilde 2020

De Vredenpol:

Vredenpol in Reemst
foto Mathilde 2020
grenspaal
foto Mathilde 2021

Vanaf hier gaat de grens verder over Vliegveld Deelen. Aan de andere kant van het vliegveld bij de Hooiweg komen we weer palen tegen:

De grens gaat verder over Vliegveld Terlet. De paal bij Terlet kunnen we niet vinden. Aan de andere kant van de A50 fietsen we langs de oude grens tussen Arnhem en Rosendael naar het zuiden waar we een grenspaal tegenkomen bij het fietspad naar Eerbeek.

Vanaf hier gaat de grens door een prachtig fiets en wandelgebied. We ploeteren en klauteren wat af. Op de grens tussen Rozendaal en Arnhem ligt een wal. Twee palen:

De grens bij Geitenkamp en Velp moeten we nog bekijken. En pas dan besef ik dat er nog een stuk Arnhem ten zuiden van de Rijn ligt.

toptipboek over de IJssel: Atlas van de IJssel

Alle afbeeldingen

  • bommenlijn
  • grenspaal bij Vrijland
  • De Sandr van Schaarsbergen op het AHN
  • Grenspaal Reemst
  • Braspol in Reemst
  • grenspaal
  • Duiker onder de Harderwijkseweg
  • Biessenpol
  • Grenspaal in het Papendal
  • Grenspaal bij Wolfheze in het Papendal
  • De heul onder de Amsterdamseweg in het Papendal
  • duiker onder de A50 in het Papendal
  • Grind in het Papendal
  • Grenspaal in het Papendal
  • Fietstunnel bij Wolfheze
  • Biessenpol ten noorden van de Amsterdamseweg
  • Grenspaal in het Papendal
  • Tunnel onder de A12
  • grens rond Reemst
  • Goossenspaal op begraafplaats De Heidepol
  • Voormalige ingang van de Heidepol