Klompenpad Schaarsbergenpad

Deze prachtige wandeling overbrugt een hoogteverschil van 45 meter, loopt door bos en hei en langs twee sprengenbeken vol waterknutselwerkjes.

Het klompenpad begint bij het pannenkoekenhuis ’t Pannenkoekenhuis – topnaam – aan de Kempenbergerweg bij Schaarsbergen. Ik heb met de klok mee gelopen.

Geologie

De geologische kaart heeft maar twee kleuren, roze en lichtroze. De donkerroze en groenige vlekken komen door de transparantie die ik heb ingesteld opdat je kunt zien waar we zijn. Donkerroze is sandr (spoelzandvlakte), lichtroze is stuwwal.

Geomorfologie

Geomorfologisch lopen we door een afwisselend gebied. Dit is de kaart waar we het meest aan hebben, dus zoom lekker in. Beginnend bij het pannenkoekenhuis, lopen we eerst – en aan het eind van de wandeling – over sandr (roze), en in het midden een stuk over de stuwwal van Arnhem (rood). Opvallend is het boomvormige stelsel van droge dalen (groen). Dit zijn, in mijn hypothese, geen droogdalen maar smeltwatergeulen uit het Saalien. Verder nog wat geel: dekzand of zandverstuivingen. Van dat zand merk je onderweg niet zo veel, het pad wordt wat muller, er is geen grind, en hier en daar wel een erosiegeultje. Die smeltwatergeulen merk je wel degelijk op: klimmen en dalen. De geulen horen bij het stroomgebied van de Heelsumsebeek.

Meer lezen over dit gebied? Lees de Sandr van Wolfheze over de kom tussen de vier stuwwallen van Ede, Reemst, Apeldoorn en Arnhem, met daarin het Renkums Beekdal en het Heelsums Beekdal. Of lees de Serie Het Merckendal over het stroomgebied van de Heelsumsebeek. 

De boom staat ingetekend op een kaart van Nicolaes van Geelkercken uit 1645. Van die kaart bestaan meerdere versies, maar op de linker van de volgende plakkaart staan die smeltwatergeulen het best:

Kan ik het klompenpad hierop intekenen? Ik leg mijn tekening van de route op deze kaart en schuif zo goed mogelijk en krijg dit:

Nicolaes tekent Warnsborn als twee boerderijen met akkertjes die met houtsingels zijn omzoomd – het landgoed is van later tijd. Op een andere kaart geeft hij ze een naam: de zuidelijke noemt hij Het Hoge Erf en de noordelijke met de rij smalle akkertjes noemt hij Het Lage Erf. Het Lage Erf in die rij akkertjes ligt in het dal van de Beek op Warnsborn; de bron daarvan was een kwelplek wat nu de vijver is achter het huis. Beide boerderijen staan er nog.

De droge dalen kleurt hij in als brede groene banen (toevallig dezelfde kleur als hedendaagse geomorfologen). Het hoofddal noemt hij het Merckendal, het zijdal het Grasdel. Er is daar nu niet meer of minder gras dan in het Merckendal: het is beide heide.

Volgens zijn kaart kruisen we twee keer de Schelmseweg. Dat is niet de huidige Schelmseweg die na de ontwikkeling van het landgoed buiten de landgoederen Warnsborn en Bakenberg is verlegd naar zijn huidige plek, maar de oude die tussen twee akkertjes van Het Lage Erf het beekdal overstak.

Ook steken we volgens Van Geelkercken twee keer de Kempenbergerweg over, en we komen in het zuiden bij de Lichtenbeek vlakbij de Harderwijkerweg waar een eindje verderop de Ederweg vanaf splitst – dit is nu de Amsterdamseweg.

Ik vind dit wel erg leuk hoor, zo lopen we op een kaart uit de 17de eeuw.

Het Merckendal is de droge bovenloop van de Heelsumsebeek. De naam Merckendal komt volgens ons van merk = mark = grens: het grote grensdal onder langs de hoge heuvelrug rond Arnhem. Aan de zuidkant van dit Merckendal lopen we door twee zijdalen (die Nicolaes niet intekent), die van de stuwwal afkomen en watervoerend zijn met daarin leuke beken: de Beek op Warnsborn en de Beek op Lichtenbeek

Hier de twee beekdalen op het AHN die uitmonden in het brede stroomdal van de droge bovenloop van de Heelsumsebeek.

Op de geomorfologische kaart staan deze twee dalen als droogdalen ingetekend, maar dat zijn het volgens mij niet: een droogdal is ontstaan door smeltende sneeuw, en heeft per definitie dus geen bron en geen beek. Deze twee beken beginnen beide in een bron (vergraven tot spreng met sprengkop), dus het zijn beekdalen. Beide beken zijn vergraven tot lustoorden met kanaaltjes, watervalletjes en vijvers. Die twee landhuisfamilies moeten er lol in gehad hebben om elkaar de loef af te steken. De Lichtenbeek wint: daar was een heus grothuisje met een kluizenaar erin – waarschijnlijk een knecht die daar een middag in moest zitten als de Warnsborners op bezoek kwamen – ik verzin dit hoor, maar zal er vast niet ver naast zitten.

Voor de preciezen onder ons: tussen de Beek op Lichtenbeek en de Beek op Warnsborn komen we nog door twee kleinere dalen die zijn uitgesleten in het beekdal. In de ene ligt een prachtig meertje – oorspronkelijk liep de Beek op Lichtenbeek daarin uit maar dat is omgeleid, zie mijn tekening:

De andere is een lang heideveld met enkele drinkpoelen. Wij zagen een ringslang en moeraswolfsklauw. Dat is ff genieten.

Bodems

De bodemkaart is eenvoudig te lezen:

We lopen over drie kleuren roze en oranje. Het is allemaal podzol: uitgeloogde bodems. Oranje is holtpodzol: de typische grond van de bossen op de Veluwse stuwwallen. Donkerroze is veldpodzol: de typische grond op de Veluwe onder akkers. De twee andere kleuren roze is haarpodzol met meer of minder leem erin: de typische bodems van de heidevelden en arme dennenbossen op de Veluwe. In dit artikel schrijf ik uitgebreid over bodems en hoe je ze onderweg herkent.

De route is 10 km maar het voelde twee keer zo lang: klimmen, dalen, mul zand, warm: het werkte allemaal mee om hier een lange middag van te maken. Maar aan het eind wacht dan het Pannenkoekenhuis, perfecte afsluiting.

Klimmen, dalen? Op de foto’s zie je er niets van. Nou heeft het AHN net even andere schalen dan Dinoloket, dus ik kan niet eenvoudigweg mijn tekening over zetten op het AHN. Een grove schets dan maar:

Het hoogtepunt is bijna 70 m+NAP, het dieptepunt 25+NAP. Een hoogteverschil van 45 meter is als een flat van 15 verdiepingen. Deze wandeling is dus best wel geschikt voor Randstedelingen die vinden dat een brug over een gracht al een hele klim is. Net buitenland, nee hoor, typisch Gelderland: stuwwallen met sprengenbeken en daar parken van knutselen.

Alle afbeeldingen