De uiterwaarden tussen Everdingen en Vianen

Tussen Everdingen en Vianen liggen de Goilberdingen waarden, de Honswijkerwaard en de Middelwaard bij Hagestein waarin de stuw van Hagestein is gemaakt.

Dit is bocht 25 en slot op onze Rijncruise van Arnhem naar Vianen.

Premium inhoud

---

Isaac van Geelkercken tekent zijn 10-meterkaart door tot de Vaert en Vianen, hoewel niet zo gedetailleerd als het Gelderse deel. Op mijn speurtochten naar oude kaarten ben ik vier kaarten tegengekomen. Dat waren toevalstreffers; als op een kaart duidelijk Vianen of de Vaert stond aangegeven, heb ik hem opzij gelegd. Maar deze kaarten waren puzzels en bleken al puzzelende van dit stuk Rijn te zijn.

Dus als toegift kijk ik naar het stuk tussen Fort Everdingen tot aan Vianen. Ik ben hier echter niet heen gefietst; ik ben net als de commissarissen in de 17de eeuw bij de Diefdijk teruggekeerd.

1564 Goilberdingen – Jan Willemsz

Deze twee kaarten passen aan elkaar; dat viel me pas op toen ik ze naast elkaar zette. Het noorden is onder, den Leckstroom stroomt onderaan van links naar rechts. De tekst linksonder:

Caerte van t ghelich vanden middelweert voer Golberdingen gelegen, getogen gemaect ende gemeten bijden gezworen lantmeter der stadt van Utrecht genaemt Jan Willemssen inde maent van april anno XV-C LXIIII ende is bevonden groot te zijn in Culenborchsche lantmate dese tijt XXII mergen II hont XXXIIII roeden als int particulier bijden hant vanden voerss lantmeter bevonden sal werden van zijnre hant gescreven in oerconde der waerheijt heeft de voerss Jan Willemssen uit zijnen naem hier onder gestelt den XIX-en dach aprilis inden voerss jare XV-C LXIIII —- Ick Jan Willemssen landtmeter

Hij tekent een lange waard die verdeeld is in een aantal percelen. Dit moet een middelwaard zijn. In de middelweerd tekent hij een paar tuinen, vlechtheggen. Aan de zuidkant tekent hij alleen benedenstrooms (rechtsboven dus) water. De kaart wordt in het zuiden afgerond met twee evenwijdige lijnen: de Goilberdinger kaa. Tussen de middelweerd en deze ka tekent hij niets, maar zet hij wel twee teksten. Links boven schrijft hij:

Hier liggen particuliere geerfden streckende van Golberdinger kaa mit bongaerden ende grienden totter leechster zijden toe naden voerss middelweert aen.

Rechtsboven schrijft hij tussen de Goilberdinger kaa en de middelweerd:

Hier liggen enige geerfden die duer de zijpe alst schijnt gesteken ende gepoot hebben eensdeels tot aenden weerdt ende den tuijn int zuijden staende, ende heeft Jan Adriaenssen als pachter vanden voerss middelweert daerop voer bericht gegeven dat de selve oversteeckinge ende tgebruijck van tselve oversteck geschiet suede zijn bij tijden dat die van dichten den voerss middelweert in pachten gehadt hebben.

Wat is er aan de hand? Ik denk te begrijpen dat zekere geerfden de hank (zijpe) tussen de middelweerd en de waarden langs de Goilberdinger kade hebben volgeplant met wilgen. En dan is er iets met het oversteken van deze hank om bij de middelweerd te komen.

Op de rechterkaart staat benedenstrooms van de middelweerd, waar de hank en de Leck verbonden zijn en er dus verder benedenstrooms nog een middelweerd lijkt te liggen, ook nog een tekst. Even lezen:

Middelweert boven t veer te Honswijck gelegen van oudts genoemt de Boll.

Hee, weer een bol, sinds Maurik zijn we meerdere bollen tegen gekomen, en tussen Arnhem en Maurik geen enkele. Ander dialect. Het veer boven Honswijk kan het huidige veerpont bij Everdinge zijn: het is daar door de aanlag van de waterlinie erg veranderd, maar dat is er nog. Oeps, dan hoort deze kaart toch bij bocht 23.

1570 Bij Hagestein – anoniem

Het noorden is links. Dus die Leck stroem stroomt van rechts naar links. Het handschrift is een uitdaging. Op het eiland wil ik uiteraard middelweert lezen, en dan wil ik dat dit dezelfde middelweert is als die op de vorige kaart – maar dat is niet zo, dit is verder benedenstrooms. Ik lees: date middel rijswerthe. Ongeveer.

Zowel op de noordoever als op de zuidoever is op deze kaart van alles te zien.

Ik begin op de zuidoever, onder dus. Ik lees binnendijks (het witte vlak) van rechts naar links (met de stroom mee) Evendinge, Lecken dijck aenden zijde van Hagesteijn, Hagesteijn. In de donkergrijze baan lees ik Den Dijck. Tussen de dijk en de Lek tekent de tekenaar waarden in twee kleuren: bruin en grijs. De bruine lijken mij zandbanken die niet in gebruik zijn. Ik lees die henk, den aengewassen weert, gemenen erftel. In de drie donkergrijze velden lees ik gemenen erftade, eerste xx weert, den hooien wert. Nou, dat is lastig leesbaar hoor, dat is zeker niet perfect.

Midden in de rivier de middelweerd.

Op de noordoever lees ik binnendijks van rechts naar links: Honswijck, Leckendijck aen Duijtrechtsche zijde, t Veer tot aen Slijck. Ook aan de Utrechtse zijde ligt een grijze dijk. Buitendijks bij Honswijk een bruine waard met daarin geschreven: gemenen werde, en een apart deel Der Heere ende eerste weert gemeijn. Deze waard is van de dijk gescheiden door een kil.

Goed, wat leer ik hiervan? Honswijk, Hagestein, een middelwaard en een veer. Dat is niet het veer bij Tull, ik moet noordelijker zoeken. Ik teken de kaart in op topotijdreis. Het veer staat in 1879 als Oud Slijker veerboot op de kaart. Ik moet altijd even glimlachen als iets veel te goed klopt. Tegenwoordig zijn de waarden afgegraven en ligt in deze bocht de stuw en sluis van Hagestein.

Ik spin van tevredenheid.

1645 Goilberdingen – Nicolaes van Geelkercken

We zitten nu in de periode van het verhaal De Rijn in de 17de eeuw. Deze kaart situeer ik iets verder benedenstrooms dan Goilberdingen, en wel vanwege de veldnaam De Gruijter naast een middelweert. Dat schrijft Isaac, zoon van Nicolaes, namelijk in 1671 ook op zijn 10-meterkaart. Maar ik kijk onbevooroordeeld en lees de teksten. Eerst de lange tekst linksonder.

Den 12 septembe des jaers 1645 heb ick onderss door last ende versoek vande Raeden van xx Genaeden van Cuijlenburgh dit kaertien naer den oogenschijn ontrent Everdingen gemaekt invoegen als volgt:

A. B. C. sijn de tuijnen vande geerffden staen om de lijn perden ende leechten op dit fathoon.

A.A. is den steert vanden middelwerdt.

E. is de leste sijp tusschen de middelwerdt ende de Dom Heeren landt.

D. is een ridste van de landereijen B ende C door die nieuwe kil xxx [gat in kaart]

F. is een bestecken sant vast aen den Cuijlenburghsten middelweerdt

gedan door mij Nicolaes van Geelkercken geametie.. Geldria.

Jaja, die man had een slordig handschrift als hij geen zin had. Hij tekende ook slordige kaarten als hij geen zin had. Ik kijk naar de kaart. Den Rhijn ofte Leck flux stroomt van links naar rechts. Bovenaan schrijft hij (netjes) Dom Heeren van Uijttrecht. De teksten van links naar rechts (zodat je mee kunt puzzelen) Den Graaff van Cuijlenburgs middelweerdt. Ouden Hanck offte kil. Lijnheck. Nieu besteeken sant. Rids. Leegh landt. Nieuwe kil. Hattem Uijttewael. De Gruijter. krib.

De kaart is eigenlijk super informatief omdat hij prachtig laat zien hoe een lijnhek, rids, krib, een oude kil en een nieuwe zandbank liggen. Kan zo in een leerboek Weg-en Waterbouw in de 17de eeuw. Ik leg de kaart op topotijdreis.

1671 de 10-meterkaart van Isaac van Geelkercken

Isaac had nog een stukje papier over en tekent de Rijn/ Lek door tot Vianen ook al is dat ver buiten Gelderland.

Noorden is onder.

Aan de Betuwse zijde zijn er volgens Isaac drie plekken de moeite van bekijken waard. Hij tekent bij Goilberdingen een waard met een aangroeiend zand tegenover de schaardijk bij Honswijk in Utrecht. In die waard een strang. Dit is de waard waar de twee kaarten uit 1564 over gaan.

Verder naar beneden tekent hij een eitje en schrijft daarin middelweert. Daarnaast schrijft hij de Gruijter en steenoven. Dit is volgens mij de plek waarover de kaart van zijn vader in 1645 gaat.

Tenslotte tekent hij ook bij Vianen een waard met zandbanken. Die is van de Douagiere van Brederode. Daar gaat de kaart van 1570 over.

Fietsen

Ik heb hier gefietst tijdens een kampeervakantie – gekampeerd in de camping op fort Everdingen, maar ik heb toen niet door de ogen van landschaplopen gekeken.

De toegift is klaar. We zijn in Vianen aangekomen, keren om en gaan naar huis.

Alle afbeeldingen