In 1722 stort door harde stortregen de brug in Oosterbeek in. Toevallig vind ik een rekening van de reparatie in het Gelders Archief. Kijk met me mee.
English podcast
Voor het herstel van de brug wordt in rekening gebracht: sement, een oxhooft, planken, een metselaer en kalk.
Dus geen stenen! Dat is dus duurzaam bouwen van cradle to cradle zonder dat ze die term kenden, want waarschijnlijk gebruikten ze de oude bakstenen gewoon weer. Dat zijn wij een beetje verleerd, en nu vinden we het juist modern als we dat doen. Het is natuurlijk superouderwets.
Het herstel van de brug kostte 15 gulden en 11 stuivers.
Even narekenen:
- sement 1-10-
- oxhooft 1-0-
- planken 1-1-
- metselaer 9-10-
- kalk 2-10-
Dat tel ik op tot 14 gulden en 31 stuivers. Er gaan 20 stuivers in een gulden, dus inderdaad 15 gulden en 11 stuivers.
Hee, ook toen al was arbeidsloon duurder dan materiaal.
Wat valt nog meer op? Ze gebruikten een schepel cement van Roelewijn die op rekening was gekocht. Cement was in die tijd tras, gemalen tufsteen vermengd met kalk. Op die manier werd de mortel hydraulisch, wat wil zeggen dat het onder invloed van water uithardt. Dat is nog steeds zo, en daarom moet je een nieuw cementen vloertje nat houden. Cement moet niet drogen, maar uitharden, waar beginnende klussers vaak te laat achter komen.
Maar de Romeinen wisten dat al, en in de 17de eeuw de Nederlanders ook. Het dure cement werd met name gebruikt voor muren die nat konden worden, zoals deze brug in Oosterbeek dus. Roelewijn was vast een handelaar.
Dat ze de stenen konden hergebruiken wordt nu duidelijker. De oude brug was waarschijnlijk met deze kalkmortel gemaakt. Dat haal je zo van de te hergebruiken stenen af. Met onze moderne cement lukt dat minder goed.
De cement van Roelewijn hadden ze op rekening gekocht, dus achteraf betaald. Van de andere dingen hebben ze een quitantie: een kwitantie, dus die hadden ze bij aankoop betaald.
De brug staat er in de rekening, niet een brug. Er was er dus maar eentje. Welke brug zou de enige brug in Oosterbeek zijn geweest? Ik vermoed die naast de kerk over de Zuiderbeek. Immers, de kerk was het centrum van Oosterbeek en het dorp bestond uit maar een paar huizen.
Hier een kaart van Oosterbeek in 1660; de rekening is van 1722, maar veel is er vast niet veranderd in die 62 jaar. De kaart is van Isaac van Geelkercken. Hij tekent drie beken.
Meer over deze kaart uit 1660 van Oosterbeek. Er bestaat ook een gekleurde versie. Ik ben ernaar op zoek.
Middenonder zie je Oosterbeek bij de oude kerk. De stenen brug die ze met duur cement repareren, is vast die naast de kerk. Die brug is er nog, althans een verre nazaat ervan want hij is vast sinds 1722 vele keren opnieuw opgebouwd.
Meer lezen over de Veluwezoom? Dan is mijn boek De Veluwezoom in 1887 - met Henriette Fabius op vakantie misschien iets voor jou. We volgen Henriรซtte Fabius die in 1887 17 dagen op vakantie ging naar Oosterbeek en daar een dagboek over schreef. Enthousiast beschrijft ze vergezichten, bossen, steile hellingen, watervallen en andere dingen die ze niet kent uit Delft. We lezen het dagboek, andere reisverslagen, prentbriefkaarten en reisgidsen. We beantwoorden de vragen: Waarom was de Veluwezoom toen zo populair bij toeristen, wat deden de toeristen zoal, en waarom gaan wij niet meer op vakantie naar Oosterbeek? Meer over dit boek. Of: Bekijk het boek.
Premium inhoud
Premium abonnees kunnen het artikel dat ik hierover in het blad van Oud-Renkum heb gepubliceerd hieronder lezen.
Premium abonnee worden? Dan steun je dit blog enorm, en je krijgt er ook wat voor terug.
Voordelen voor premium abonnees:
- je steunt mij en mijn blog enorm: niet alleen financieel (dit blog draait op een duur abonnement in wordpress), maar het is gewoon heel erg leuk dat er mensen zijn die dit blog zo waarderen dat ze er geld voor over hebben.
- je krijgt elke twee weken een extraatje, zoals:
- de transcriptie van teksten op een kaart;
- een transcriptie van een archiefstuk over landschap;
- een fietsroute.
Meer lezen over de Veluwezoom? Dan is mijn boek De Veluwezoom in 1887 - met Henriette Fabius op vakantie misschien iets voor jou. We volgen Henriรซtte Fabius die in 1887 17 dagen op vakantie ging naar Oosterbeek en daar een dagboek over schreef. Enthousiast beschrijft ze vergezichten, bossen, steile hellingen, watervallen en andere dingen die ze niet kent uit Delft. We lezen het dagboek, andere reisverslagen, prentbriefkaarten en reisgidsen. We beantwoorden de vragen: Waarom was de Veluwezoom toen zo populair bij toeristen, wat deden de toeristen zoal, en waarom gaan wij niet meer op vakantie naar Oosterbeek? Meer over dit boek. Of: Bekijk het boek.
Een reactie op de opmerking dat arbeidsloon toen ook al duurder was dan materiaal. Door gebruik te maken van de bestaande stenen vergde dit meer arbeid dan bij gebruik van nieuwe stenen. Als daarnaast nieuwe stenen gekocht hadden moeten worden, dan had het plaatje er heel anders uitgezien.
Dag Mathilde. Een leuke vondst, die rekening.
Een wat late reactie mijnerzijds.
Vรณรณr Roelewijn staat de afkorting reek:.
Dat betekent: rekening. De overige leveringen waren ร contant, tegen kwitantie.
Het cement van Roelofsen werd kennelijk op krediet geleverd.
Een vers gestort betonnen vloertje moet je inderdaad nat houden. Niet omdat het anders gaat stuiven, maar omdat voor uitharden water nodig is. Als dat bij warm weer te snel van de oppervlakte verdampt ontstaan krimpscheuren. Die voorkom je door de zaak nat te houden.
Het spannendste van die rekening is dat lege vat, een okshoofd. Waarvoor hadden ze dat nodig bij de herbouw van de brug?
Dat de rekening geen stenen vermeldt zal komen doordat ze de oude stenen van
de vorige brug hebben hergebruikt. WAnt die waren met kalkmortel opgemetseld, en in tegenstelling tot cementmortel is oude kalkmortel vrij gemakkelijk te verwijderen, ’t is meer schrapen dan bikken.
Ja dank je wel weer. Natuurlijk, reek is reekening. Dat cement moet uitharden en niet moet drogen, daarover zijn we het eens. En dat okshoofd, klopt, die had ik overgeslagen. Wat is dat? Een ton om cement in te mengen? Over het hergebruiken van de stenen zijn we het eens, en je hebt gelijk, de oude brug hadden ze dus hoogstwaarschijnlijk met kalkmortel opgemetseld. Ze maakten daarna dus een steviger brug.