De Gaasterland ijsrand van Texel via Steenwijk en Oldenzaal door Duitsland naar Wolfsburg markeert een tussenfase in het Saalien. Daarna schoof het ijs verder op tot aan de lijn Haarlem-Dusseldorf waarbij de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe werden gevormd.
Wat is de Gaasterland ijsrand?
De Gaasterland ijsrand is het Nederlandse deel van de Rehburger ijsrand in Duitsland. Het is de middelste van de drie ijsranden in Nederland.
Wat is de Rehburger ijsrand?
Het is Midden Saalien, 150.000 jaar geleden, wanneer het oprukkende ijs tot stilstand komt en het noorden van Nederland en Duitsland bedekt tot aan de lijn Texel – Magdeburg. De rand van dit veld noemen Duitse geologen de Rehburger Eisrandlage. Op de volgende kaart loopt de Rehburger-ijsrand midden over de kaart van links naar rechts. Op het kaartje staan 14 heuvels bij naam, en de rij loopt door tot Magdeburg (rechtsonder op het kaartje). Een rij onopvallende heuvels van maximaal 100 meter hoog en 300 km lang, geen wonder dat de Duitsers beter zijn in grote overzichten en wij in details.
Helaas loopt deze kaart niet door in Nederland. Links zie je bij 1 nog net de Uelsener und Enscheder Höhen. Dit is het gebied van de Twentse Heuvelrug. Dan houdt de kaart op. Voor ons Nederlandse gebied levert deze Duitse informatie voorlopig nog niet veel op. Gevraagd: grensoverschrijdend onderzoek.
Welke heuvels horen bij de Gaasterland ijsrand?
De Gaasterland-ijsrand loopt van Oldenzaal naar Texel. Erbij horen, van west naar oost, Texel, Wieringen, Gaasterland, het Steenwijker Heuvelland, de ruggen Zuidwolde-Slagharen en de Hezinger Stuwwal in Twente.
Het was in aanleg een rand van stuwwallen vermengd met eindmorene. Het ijs dat achter de ijsrand lag, lag gedurende duizenden jaren stil, maar bleef wel stromen waarbij het afsmolt als het de zuidelijke grens had bereikt. De troep die de gletsjers meenamen bleef vlak ervoor liggen en werden ruggen van eindmorene. Deze morene is troep die het ijsveld uit Scandinavië meenam plus wat het onderweg oppikte. Het is dus keileem, leem met grind en metersgrote keien waar hunebedden van gebouwd zijn.
Op de geomorfologische kaart staat de ijsrand wel deels als stuwwal ingekleurd, en dat zal ook wel kloppen: stuwwallen zijn ontstaan doordat het zware ijs in de zachte ondergrond zakte en die ondergrond onder het ijs vandaan perste.
Vervolgens rukte het ijs verder op, is over de eindmorene heen gewalst en heeft deze vervormd tot een rij drumlins.
Meer lezen over wat er in de grond zit in Salland en Twente? Dit boek is achterhaald wat betreft kennis over de ontstaanswijze van ons gebied, maar over grondstoffen, fossielen, mineralen, zout en dergelijke is het ongeëvenaard.
Het Verhaal van Nederland en Het Verhaal van Twente
Dit is een deel in de serie Het Verhaal van Nederland waarin we in een tijdcapsule de lange geschiedenis van Nederland achterna reizen. Om 2 seconden voor middernacht kijken we naar de Gaasterland ijsrand.
Dit is ook een deel in de serie Het Verhaal van Twente waarin ik de geologische geschiedenis van Twente in negen puzzels uiteen rafel. We hebben de vierde puzzel voor ons liggen.
Mathilde,
Science is never settled. gelukkig maar. We zouden ons stierlijk vervelen.
Eens! Over een jaar moet ik dit blog weer herschrijven. Maar dat geeft niet, integendeel. Ik hoop op veel reacties van meedenkers zodat het verhaal steeds dichter bij de realiteit komt. Maarre: niemand is erbij geweest he.
Dit is heel interessant. Ik heb altijd gedacht, net als de meeste inwoners van Enschede, dat we tegen de stuwwal zijn aangebouwd. Blijkbaar dus niet. Het is een keileemrug. Het zit vol met zwerfkeien. Op sommige plekken is de grond zo slecht dat geen boom of struik zich kan handhaven. Hele lanen met prachtige sierbomen zijn vervangen worden. Dit tegen hoge kosten. Maar bij ons is er blijkbaar en regel die zegt dat als er meer dan 10 meter afstand is tussen 2 bomen dan dient er een tussen geplant te worden.
Het is inderdaad in eerste plaats een Tertiaire hoogte, en daartegenaan is keileem geperst. Vandaar die grote zwerfkeien: keileem kan van heel ver komen, uit Scandinavie bijvoorbeeld. Terwijl een stuwwaal lokaal eigen materiaal is. Hier op de Veluwe vindt je dus die grote zwerfkeien niet. Maar de Geleerden zijn het er niet over eens, en het fraaie is dat de grens tussen stuwwal en keileemrug op de geomorfologische kaart precies op de spoorlijn naar Gronau wordt gelegd. Jaja.