Op drie plekken zijn twee stuwwallen op elkaar gebotst: bij de Goudsberg bij Lunteren, de Zijpenberg bij Rheden en bij de Amerongseberg. Kijk met me mee.
De Goudsberg en de Zijpenberg zijn Veluwse zusjes. Op de volgende AHNuitsnede ligt de Goudsberg linksboven, en de Zijpenberg rechts.
Goudsberg bij Lunteren
De Goudsberg bij Lunteren ligt op de noordwestpunt van twee stuwwallen. Op de volgende AHNuitsnede de knop-met-gat linksboven.
De naamgeving is onduidelijk: Lindeboomsberg, Galgenberg, Goudsberg, Steenenberg, Keiberg? Volgens mij is hij het meest bekend als Goudsberg.
Ten zuiden van de Goudsberg ligt de Stuwwal van Ede met de top op 56 m+NAP in de Sijsselt. Ten oosten van de Goudsberg ligt de Stuwwal van Reemst die twee toppen heeft op 51 m+NAP: de Valenberg bij Mossel en de Kompagnieberg in Park de Hoge Veluwe.
De Goudsberg is een ronde berg die van beide stuwwallen gescheiden is door een dal. De top is nu 46 m+NAP, maar die was vroeger volgens oude topografische kaarten 56 m+NAP. De top is namelijk afgegraven. De berg hoort bij de Stuwwal van Reemst. Dat kunnen geologen zien aan de richting van de lagen die scheefgesteld zijn bij de vorming ervan. Ook kunnen ze zien dat de stuwwal van Reemst om die van Ede heen is gevouwen, dus jonger moet zijn. Hier een mooie tekening van Van Maarleveld, 1951.
De Goudsberg ligt waar het ijsveld van de Gelderse Vallei zich splitste. Een deel van het ijs rukte verder op naar het zuiden naar het Binnenveld en een deel ging oostwaarts naar Lunteren. De Goudsberg ligt als een wig tussen deze twee ijslobben. Bij het groeien van de twee ijsvelden raakte de Goudsberg in de tang en werd hij meer en meer samengeperst en omhoog gedrukt. Vandaar dat de berg hoger is dan de heuvels in de nabije omgeving.
Zijpenberg bij Rheden
Een andere berg op de Veluwe waar iets dergelijks mee is gebeurd is de Zijpenberg bij Rheden.
De Zijpenberg ligt op de plek waar de stuwwal van Arnhem en die van Apeldoorn elkaar raken. De Zijpenberg is de hoogste berg van de Veluwe – en dus van ijstijd-Nederland (de top van de Veluwe ligt op een duintje op de Tafelberg, maar als je het zand wegveegt is de Zijpenberg hoger). [Niet dat ik vind dat Limburg niet mee mag doen, maar dat is onderdeel van de Ardennen, en de Zijpenberg is stuwwal.] De stuwwal van Arnhem draaide daar om zijn as , en de Zijpenberg raakte in de verdrukking en perste zichzelf omhoog. Dus deze botsing was het gevolg van een wandelende stuwwal.
De Amerongseberg
Kort geleden heb ik me verdiept in de heuvels bij Veenendaal en de Emminkhuizerberg. Dat blijken ook toppen van een stuwwal te zijn die ik de Veenendaalse Stuwwal heb genoemd. Die ligt tegen de Utrechtse Heuvelrug aan, en ja hoor, dat is bij de top van deze heuvelrug: De Amerongseberg. Die lijkt dus ook zo hoog zijn geworden omdat daar twee stuwwallen op elkaar gebotst of tegen elkaar gedrukt zijn. Het klinkt als een logisch verhaal, maar voorlopig is het een hypothese.
Sallandse Heuvelrug
Ik vermoed dat bij de Sallandse Heuvelrug ook stuwwallen op elkaar zijn gebotst bij het uitgroeien van de ijstongen aan weerszijden in het IJsseldal en in het Reggedal. Maar voorlopig blijft dat bij een vermoeden.
boektoptip: Het landschap de mensen