In 1801 doet ingenieur Cornelis Kraijenhoff een waterpassing van de IJssel en maakt tekeningetjes van de 27 gebouwen waarin hij een hakkelbout heeft geslagen. Dat is leuk!
Het rapport is 166 scans, de meeste bladzijden zijn lange lijsten met getallen. Die slaan we even over en we kijken naar de tekst en de tekeningen tussendoor. GA 0510 918
Een kaart uit 1801
Hierbij zit deze kaart van de IJssel:
Hij schrijft:
Figuratif Caartje van den Geheelen IJsselstroom, waarop met Roode Cijfferletters aangeweezen zijn de plaatsen der Paaltjes in de Rivier gesteld, tot onderzoek van desselfs verval; zijnde de vierde bijlage tot het Rapport weegens eene gedaane waterpassing van welgemelde rivier, [1801]
Op de kaart is het noorden links. Hier een detail rond Zutphen en Deventer, met de paaltjes, nr. 11, 12, 13 en 14.
De zijbeken zijn ook interessant, maar laten we eens naar de paaltjes kijken. Hij heeft dus paaltjes in de rivier gezet die hij heeft gebruikt voor een waterpassing:
Geconcateneerde Waterpassing van de Rivier de IJssel gedaan in de maanden junij, julij en augustus 1801 ingevolge resolutie van het Agentschap van Inwendige Politie en Toezigt op den staat van Dijken, Wegen en Wateren in dato 21 maart deszelven jaars.
Ik snap dat je nu al afhaakt, dat deed ik ook in eerste instantie. We slaan van alles over, eigenlijk alles waar het hem om gaat, namelijk de meting van de IJssel, en gaan direct naar bijlage 1.
- Hakkelbouten en andere vastgestelde peilmerken ter gelegenheid der waterpassing van de rivier den IJssel vergeleken met de nul of het begin der telling aan het Rhijnpeil te Arnhem.
- hierbij tekeningen van 27 gebouwen
NB: een hakkelbout is een bout met een kruis erin gekerfd.
Tekeningen van 27 gebouwen langs de IJssel
Bijlage 1 is een serie tekeningen van gebouwen waaraan hij peilplanken met hakkelbouten heeft getimmerd. Daarvan heeft hij de hoogte tov het peil in Arnhem bepaald en hij denkt dat dit voor anderen wel nuttig kan zijn. En zo hebben we ineens een stapel tekeningen uit 1801 van gebouwen langs de IJssel in handen. Het gaat hem dus om die donkere vierkantjes in de muren: dat zijn de peilplanken waarin hij een hakkelbout heeft geslagen. Maar mij gaat het om de gebouwen zelf. Zijn die er nog?
Met de stroom mee zijn dit de volgende gebouwen (vet = staat er nog, maar ik lees het graag als je meer gebouwen weet te staan):
- Veerhuisje te Westervoort
- Kerk te Latum
- huis De Bosse Poll
- huis van Weduwe Nijenhuis
- Rheedensche Veerhuis = het veerhuis van Rheden heeft er nog tot 1969 gestaan en men droomt om het te herbouwen.
- huis van Evert Teering
- Veerhuis te Doesburg
- Kerk te Drempt
- Duikersluisje in den Dierenschen Veerdam
- Kerk te Steenderen
- Veerhuis te Bronkhorst
- huis van Dirk Kemps
- Herberg de Groene Jager
- huis De Haarenberg = de Harenberg ten zuiden van Zutphen, maar dit huisje zal wel weg zijn.
- Veerhuisje te Zutphen
- Wagthuisje in het Fort de Poll – Fort de Pol werd later een vuilstort en is nu een zonnepark bij Zutphen
- huis de Dommerhout = De Dommerholt aan de Veerweg bij Gorssel, weg
- Het Coerhuis = Het Koerhuis tussen Epse en Deventer, gesloopt rond 1866
- huis De Oude Maas = in Deventer
- Schoolhuis te Olst
- Herberg de Halve Maan
- huis van Teunis Nijenkamp
- Hattemer Veerhuis
- Schuur van de Herberg aan het Cooter Veer – Katerveer bij Zwolle.
- Stadhuis te Welsem = Wilsum, (want Welsem ligt ten zuiden van Zwolle).
- Melkpoort te Kampen
- huis van De Paardenboer = boerderij met camping aan het Ganzendiep.
Ik vraag me af of de houten peilplanken nog op de gebouwen zitten – de spijkers? de spijkergaten dan? Of zijn ze vervangen door peilstenen?
De kerk te Lathum (hakkelbout 2)
Ik fiets naar Lathum.
Kraijenhoff schrijft:
Tweede hakkelbout in de kerk te Latum op de hoogte der overstrooming van den jaare 1799 +17’0″5′”, fig. 2.
Daarbij tekent hij dit – die haan op de toren!
Ik fiets naar Lathum naar de kerk:
Ik zie geen houten peilplank van 224 jaar oud – duh- en ook geen peilsteen.
De kerk te Steenderen (hakkelbout 10)
De protestantse kerk van Steenderen bekijk ik op Google Streetview. Kraijenhoff schrijft:
Negende hakkelbout in de kerk te Steenderen +16’0″7′” fig. 10
Op Google streetview zie ik nu dit:
Het lijkt dezelfde kerk, maar het zijn zes ramen. Als ik inzoom op de muur onder het rechter raam zie ik een peilsteen. Die peilstenen bracht Kraijenhoff aan en dat heeft hij vast gedaan waar hij eerst de hakkelbouten had bevestigd. Dat is leuk.
Het Stadhuis te Wilsum (hakkelbout 25)
Ik fiets naar Wilsum.
Wilsum was tot 1937 een eigen gemeente en kreeg al rond 1300 stadsrechten. Het is nu een klein schattig dorp achter de dijk. Maar: kassa! In het huis naast de kerk (waar inderdaad vroeger het stadhuis zetelde maar dat in niets lijkt op het tekeningetje) vind ik een peilsteen van Kraijenhoff. De muur is nieuwer, maar die peilsteen zit vast ‘in de buurt van het origineel’. Wat leuk!
