De Sijsselt is het bos ten zuidoosten van Ede in buurschap Maanen. Het is in 1427 afgesplitst van het domein van de hertog op de Moft. Op de schets rechts van de M.
In het charter uit 1427 wordt het omschreven door de wegen die het omgeven. Dat moet in 1427 duidelijk genoeg zijn geweest.
Maar ja, die wegen blijven in een heideveld niet honderden jaren op dezelfde plek liggen. Ik lees regelmatig dat de west-, noord, en oostgrens duidelijk waren, maar dat over de zuidgrens conflicten waren. Laat het nou precies andersom zijn …. De westgrens is de wildwal, duidelijk dus. De noord- en oostgrens lagen langs een klein weggetje, maar welk weggetje bedoeld werd, was minder duidelijk. Dat wordt een ander verhaal.
Vandaag over de zuidgrens. Die was duidelijk, en werd in 1609, ook lang geleden maar dus wel bijna 200 jaar na de afsplitsing in 1427, opnieuw in het veld uitgezet.
Afgezanten van de Rekenkamer van Gelre (beheerder van het domein van de hertog) en van Kernhem (eigenaar Sijsselt) gaan samen het veld in. Ze nemen vijf mannen uit Maanen mee die hen de grenskuilen aanwijzen. Ze laten hen de kuilen uitdiepen zodat de oude grens weer duidelijk is. Hiervan maken ze een leesbaar en informatief verslag, helaas zonder schetsje.
Dat ze alleen mannen uit Maanen laten meelopen en geen mannen uit andere buurschappen betekent dat de grens in Maanen ligt, en niet samenvalt met de buurtgrens. Ten zuiden van Maanen ligt Bennekom, en ten oosten ligt Ginkel, maar beide buurschappen hadden er niets mee te maken.
Ze beginnen in de zuidwesthoek van de Sijsselt bij de Maander wildgraaf en rijden de hele grens tussen het domein van de hertog op de Moft en de Sijsselt af tot waar de gezamenlijke grens ophoudt. Dan zijn we bij de Ginkelse Heide, waar nog een stuk van het domein van de hertog lag: de Koerhegge.
Op de hoek is het direct al mis: de bosmeester van de Gelderse Rekenkamer heeft een hoek heideveld van 1 morgen van de Sijsselt bij het domein getrokken. Omdat de bosmeester niet aanwezig is, zal hij daar later over aangesproken worden. Ze vinden zeven kuilen langs Haelbooms heetweg, twee kuilen langs de weg van Wageningen naar Kreel, twee kuilen langs de Fuhrweg, een kuil bij de oude Sijseltseweg naar Ginkel en de laatste kuil in het Herenveld. Ook daar heeft de bosmeester twee hoeken heideveld bij het domein getrokken.
Ze refereren naar een kaart met heggen van de Moft: dat moet de kaart uit 1570 van Witteroos zijn.
Buiten het groene vlak onder het schild schrijft Witteroos: “Die Zijselt toebehoorende die kinderen van Zeger van Aernhem”.
De laatste kuil ligt dus in het herenveld: het heideveld van de hertog en omdat er geen Ginkelsen mee zijn, is dat dus Maanen. Dat is opvallend, want ik lees regelmatig dat het fietspad de grens van Maanen zou zijn. Dat is dus niet zo: er lag nog een stuk herenveld ten oosten van, en zo tekent Witteroos het ook. Hij noemt dat de Koerhegge. Daar ligt een heuvel, en aangezien koeren = koekeloeren = uitkijken, vinden we het een perfecte plek. Ook nu maken we daar foto’s over de heide naar Ginkel.
Al puzzelende besluiten we tot de volgende interpretatie van de zuidgrens in 1609. Ik snap dat dit voor velen te ver gaat, maar ik kan het niet laten.
Dit tekenen we in op de kaart uit 1900.
We schetsen de Sijsselt (oranje), de Koerhegge (de K) en de grens van Maanen (geel) in op de kaart uit 1900. De groene lijn is de wildwal. De rode lijn bovenaan is de weg van Maanen naar Arnhem, dat wordt een ander verhaal. Het meest opvallend is die Koerhegge: die ligt in buurschap Maanen en hoorde bij het domein van de hertog op de Moft.
Wat lezen we nog meer in de tekst uit 1609? Ze steken bij de vijfde kuil een vonder over. Een vonder is een eenvoudige brug; wij zouden nu een pallet gebruiken. Daar moet dus een beekje gelopen hebben; dat zal door het droogdal ten zuiden van de spoorweg gelopen hebben.
Ook nu ligt hier een eenvoudig bruggetje, een vonder dus, over een droge greppel. Hier lag dus kuil 5.
In 1649 maakt Nicolaes van Geelkercken een kaart van het domein van de hertog op de Moft. De S-vormige grens met de Sijsselt tekent hij duidelijk in. Op de grens tekent hij kuilen, een paal en een steen. Die steen ligt er vast nog, want wie haalt er nou een grote steen weg, maar we hebben hem niet teruggevonden – ja we hebben echt gezocht. Gek zijn we, maar echt, ter plekke kijken heeft ons al zoveel opgeleverd. Naar de 400 jaar oude houten paal hebben zelfs wij niet gezocht.
Dit is een verkorte weergave van een hoofdstuk uit ons boek De Sijsselt.
Premium abonnees zien hier een pdf met het verslag uit 1609
Alle afbeeldingen
Ontdek meer van landschap lopen
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.