Deze kaart uit 1750 geeft het noordelijkste puntje van Gelderland weer, plus een stuk van Overijssel bij Kampen; jammer dat er geen stuk tekst bij hoort. Voor wie het hier kent: de zwarte inktvlek rechts onder is de Molenkolk bij het gemaal met de fijne naam Gemaal Mr G.A.J. van Engelen van der Veen, meestal Gemaal Kamperveen genoemd. Het noorden is boven.
Ik leg de kaart op de kaart van De Man uit 1840:
Ze waren in 1750 bezig kwelders in te polderen; de weteringen in de polders van Kamperveen en Oosterwolde moesten verlengd en de sluizen moesten worden verlegd naar de nieuwe zeedijk.
In 2025 is de wereld onherkenbaar veranderd, maar dat zijn we inmiddels wel gewend:
Enkele dingen liggen er nog net zo: de perceelsrichting, de sloten, dat alles gras is, de Noordwendigedijk, de twee wielen: de grote Molenkolk bij gemaal Kamperveen en de buitendijkse wiel daar ten westen van, die dus ontstaan zijn bij een dijkdoorbraak voor 1750.
Ja, het is de wiel. Het wiel is deel van je fiets. De wiel is een waterkolk.
De Dronthersluis
De sluis in Overijssel bij de Roskam die de polders van Kamperveen droog hield, werd verplaatst naar de Zuiderzee. Dat werd de Dronthersluis. De wetering werd verlengd: dat werd de Buiten Reve.
De Buiten Reve en de Dronthersluis liggen er ook nog, even ten zuiden van de spoorweg + tunnel. De sluis is er nog; hij is uniek in Nederland, want het is de enige sluis met een klep (een kattenluikje dus). Dat is het oudste type sluis, en hier is er nog eentje. Alweer een leuke plek om heen te fietsen – maar deze week is het te heet, dus een foto houd je tegoed.
De Oude en Nieuwe Gelderse Sluis
Ook de Gelderse Gracht moest worden verlengd – het nieuwe stuk heet Nieuwe Kanaal. De Gelderse Sluis in de Gelderse Gracht bij Noordeinde werd verplaatst. In de zeedijk werd in 1825 (dat is 80 jaar na deze kaart) een nieuwe keersluis gebouwd, de Nieuwe Gelderse Sluis, die nu inmiddels bijna 200 jaar oud is:
Waar lag de Gelderse Sluis? Bij de rode stip. Daar is niets meer te zien, wat normaal is, want als een sluis verplaatst werd, hergebruikte men zoveel mogelijk de materialen.
Je kunt er komen vanuit het fietspad langs de dijk langs het Reevediep. Ik ben er geweest, maar ik wist niet dat het een historische plek was, dus ik heb er geen foto gemaakt. Google Streetview is er vanuit het zuiden vlakbij geweest.
Terug naar de kaart. Mijn oog valt op een stippellijn die begint op deze plek van de Oude Gelderse Sluis. Daar langs staat geschreven: ‘veronderstelde raaijlijn der aloude limietscheiding van Gelderland’.
Er staat niet bij waarop die lijn raaide. Gelukkig is er wel een windroos, dus ik kan puzzelen. Urk! De grens tussen Overijssel en Gelderland raaide vanaf de Oude Gelderse Sluis in de Gelderse Gracht op de kerk van Urk. Dan kan het niet anders dan dat je die kerk toen met het blote oog kon zien vanaf de Noordwendigedijk.
Ik heb, toen ik daar stond, Urk echt niet gezien hoor. Niet alleen is het 24 km, ook staan er bomen in de weg.
Nou, de volgende keer dat ik daar kom, kijk ik met andere ogen.
