De Slaperdijk rond het Binnenveld is gelegd als kunstmatige waterscheiding tussen de stroomgebieden van de Eem en de Kromme Eem. Dat is een lang verhaal, lees met me mee.
Eind zestiende eeuw hadden de verveners rond Veenendaal de waterscheiding tussen de Eem en de Kromme Eem weggegraven. Het gevolg was dat als de Grebbedijk langs de Rijn zou doorbreken, het water in een dag in Amersfoort zou staan. Utrecht vond dat Gelderland die Grebbedijk moest verstevigen en goed onderhouden, maar die deden dat niet want hadden geen last van een doorbraak: integendeel, het vruchtbare slib van een overstroming was fijn voor de landerijen.
Utrecht besloot in 1653 om op eigen kosten een dijk leggen op de oude waterscheiding rond het Binnenveld, een Slaperdijk, en dat vonden de Geldersen prima mits daar dan wel heulen in zouden komen zodat ze hun water naar het noorden zouden kunnen lossen. Dat wilden de Utrechtenaren niet. Waarom niet, is mij niet duidelijk. Waarschijnlijk omdat het hen teveel geld zou kosten om de Schoonebeekse Grift uit te baggeren. Dus er kwam geen enkel gat waar het water doorheen kon. Daar waren de Geldersen helemaal niet blij mee.
Nicolaes van Geelkercken, landmeter in Gelderland, maakte een mooi kaartje van het Binnenveld met de Slaperdijk waarop hij de watergevolgen van de Slaperdijk voor de Geldersen zichtbaar maakt.
De mooiste kaart van de Slaperdijk is deze uit 1705 van Justus van Broeckhuysen. Deze twee meter lange kaart is gemaakt voor de opdrachtgevers van de dijk; hun wapens staan er mooi op. Hier en daar hangt deze kaart – waarvan dus kopieën zijn gemaakt, voor elke opdrachtgever eentje, nog wel in een waterschapshuis of gemeentehuis. Ik kan even geen mooie link vinden van deze kleurenversie om te delen, het Gelders Archief is toch echt wel een topper op dit gebied (deze dijk is Utrechts), daar vind ik een zwart witte versie.
De Slaperdijk begint in het zuiden bij het Egelmeer en gaat via de Rode Haan (dat is waar de Schoonebeekse Grift kruist met de Slaperdijk) naar de Emminkhuizerberg. Bij die heuvel hoef je natuurlijk geen dijk aan te leggen. Vandaar gaat hij met een hoek verder naar het noorden. Maar je snapt wel dat als je geen heulen in die dijk legt, dat Veenendaal en het achterland niet erg blij is, want daar blijft al het water uit Ede, Wageningen, Doesburg, Maanen, Veldhuizen en Achterberg staan nu het niet meer naar de Rijn stroomt. Natte voeten! Utrechts egoïsme!
Maar Veenendaal is toch ook Utrecht? Ja klopt, althans deels. Nou lees ik ergens dat rond 1630 de Pest de hele bevolking van Veenendaal heeft uitgemoord. De hele bevolking, iedereen dood; misschien dat een enkele overlevende snel wegtrok in plaats van tussen de lijken te zitten. Dus misschien kwam er niet zoveel tegenstand vanuit Veenendaal in die tijd.
Pas in 1714 zijn er bij De Rode Haan drie heulen gemaakt met een strikte regulering wanneer die open en dicht moesten.
Doesburgh kreeg een heul door de Slaperdijk bij Renswoude, de Munnikeheul. Dus sindsdien hoort Doesburg niet meer bij het Binnenveld, want hun water gaat ergens anders heen. De Slaperdijk is nu heerlijk om overheen te fietsen.
Meer lezen over het Binnenveld? Lees in Het Verhaal van het Binnenveld alles over de geschiedenis van het waterbeheer in het Binnenveld. Liever een boek? Dan is mijn boek Water in het Binnenveld vast iets voor jou. Het boek is te koop als paperback en als eboek.
