De Doesburgherpolder ligt in het noorden van het Binnenveld. Op de volgende kaart zie je hoe het waterbeheer van het Binnenveld ontworpen was. Het rode blok bovenin is de polder van Doesburgh.
Dit is een tekening van het lage deel van de Doesburgerbuurt. Het linkerdeel is het Doesburgerveen, het rechterdeel is de polder.
De Kromme Eem
Bijzonder is dat er in de noordoosthoek van de polder een beek de polder in gaat. Dat hebben niet veel polders. Die wordt ten noorden en westen langs de polder geleid, maar probeert in 1655 eigenwijs het midden van de polder weer op te zoeken: blijkbaar stroomde de beek oorspronkelijk dwars door het land van de polder en is hij omgeleid. Water gaat waar het zelf wil: altijd door het laagste punt. Mijn hypothese is dat dit het begin van de Kromme Eem is. Deze Kromme Eem is omgeleid rond de Doesburgse polder. Het Doesburgherschut aan de zuidkant van de polder zal in de natuurlijke bedding van de Kromme Eem liggen: poldertechnisch ligt het op een rare plek, dus de reden is vast waterbouwkundig: het laagste punt, de loop van de Kromme Eem dus. Waar komt dit water vandaan? Ik zoom in:
Dit is de NO punt van de polder. Het noorden is rechts. Onderaan het begin van de heuvels van de stuwwal. Hier staan drie huizen bij elkaar, daar woont Jan Geretsen. De overige teksten: voetpat, (den Hogen Wegh van Eeede naer Dousburgh en) Luntteren, de Hûl, Hoogesteegh en Betrumer vonder. Hoog-Beetrum is een prachtige boerderij langs de Lunterseweg en volgens de lijst met monumenten is die gebouwd in de 17de eeuw: die kende Van Geelkercken al! Hij ligt wel een kilometer zuidelijker dan de Goorsteeg.
Bij het huis van Jan Gerritsen begon dus een beek en die ging met een heul onder de Hooge Wegh door naar de polder. Bij Hoog-Beetrum lag vroeger een duiker onder de weg, en in het verlengde ligt een erosiedal in de stuwwal, maar dat zal een droogdal zijn. Iets ten noorden hiervan ligt het buurschap De Veentjes: dat is een klein hoogveengebiedje, en dat zal hierop afgewaterd hebben. Dan is het Lunters water wat door Doesburgh moest worden afgevoerd, en vandaar de heulen. De oorspronkelijke lo
Het Doesburgherschut
Waar de blauwe pijl de polder verlaag lag het Doesburgherschut. Waar is dat? Dat is te zien op mijn tekening van de buurschap op het AHN:
Dat is dus ten westen van de A30. Dat heb ik nooit eerder als Doesburgh gezien, meer als Ederveen. Op de topografische kaart:
Ik ben daar een keer heen gefietst maar twijfel wel: hier? Zo ja, dan zou een infobordje passend zijn. Fietsers passeren me en niemand ziet niks natuurlijk. Maar ik vind het kicken.
Gelderse Wetering
De polder wordt ontwaterd door de Gelderse Wetering, de vergraven Kromme Eem. Bij de uitgang van de polder in de Doesburgerdijk lag het Maanderschut. De wetering loopt verder door Veldhuizen. In de Schutterdijk of Buurtsteeg lag het Veldhuizerschut. Daarna loopt de wetering door Maanen. In de Maanderdijk lag het Maanderschut. Vandaar liep de wetering vroeger rechtdoor naar de Hornskolk. Tegenwoordig gaat hij naar Veenendaal.
De volgorde van openen en sluiten komt heel nauw, want als boven een schut wordt geopend, krijgen de boeren beneden opeens veel meer water te verwerken. Het openen gaat dus van beneden naar boven, en het sluiten gaat juist van boven naar beneden. In 1460 stelt Hertog Arnold daar een dijkbrief voor op en dat is een uiterst boeiend verhaal.
De Gelderse Wetering staat prachtig ingetekend op deze kaart van Nicolaes van Geelkercken uit 1655, onderaan van rechts naar links: het is de lijn die plompverloren alles doorsnijdt:
Wat raar is, is dat de Gelderse Wetering ook door de oudere polders van Wageningen en Bennekom snijdt. Dat maakt deze waardeloos. Hoe kan dat? Ik heb er niets over gevonden. Ik teken de wetering en de polders in op een actuele topografische kaart. De poldergrenzen zijn groen. De Gelderse Wetering maak ik blauw. De Bennekomse Meent kleur ik geel, de eerste Bennekomse polder blauw en de tweede Bennekomse polder groen.
Maanderschut
Ik heb vier rode stippen gezet: bovenaan is de plek van het voormalige Maanderschut. Van dat Maanderschut is niets over. (Die andere rode stippen doen nu niet ter zake).
Ik sta op de volgende foto op de plek waar de Gelderse Wetering loste in de Kromme Eem. Je kunt aan de andere begroeiing nog zien waar hij liep. Nu lopen wij daar: het is het enige wandelpad door de Binnenveldse Hooilanden.
Nieuwe Wetering
Maar de Gelderse Wetering ligt hier al lang niet meer. Halverwege de 17de eeuw besloot Utrecht om de Grebbesluis op te knappen. Wageningen, Veenendaal en Bennekom droegen daar financieel aan bij. Maar Doesburgh, Maenen, Ede en Veldhuizen wilden niet meebetalen. Daarop besloot Utrecht om de monding van de Gelderse Wetering in de Grift af te sluiten. Dit was vooral vervelend voor die eerste Bennekomse polder: Doesburgh, Maenen, Ede en Veldhuizen lagen hoog en droog, maar die eerste Bennekomse polder liep natuurlijk onder water. Daarop besloot men om een nieuwe Wetering te graven. In 1671 was hij klaar en werd de Nieuwe Wetering genoemd. En zo heet hij nog altijd.
En nu?
En nu? Is de Gelderse Wetering nog zichtbaar? Jazeker, nu is het een leuke fietstocht langs duikers en stuwen. Daar kik ik op.
Hoi, ik lees altijd graag je stukjes :). In dit stuk gebruik je twee keer dezelfde foto en je mist de bron bij de kaart van sgroten? Volgens mij moet dat Atlas Bruxellensis van Christian Sgrooten (1573 ) zijn. Op http://www.wildernis.eu/chart-room vind je ook een hoge resolutiekaart (onder atlassen 16e eeuw). En veel andere interessante karten
Bedankt voor de verwijzing van sGrooten. Ik had hem een keer gedownload, en was de bron kwijt. De dubbele foto heb ik weggehaald. Dank voor de tip.