Dit zijn twee subseries die in elkaar vervlochten zijn, eentje betaald en eentje gratis. Voor premium abonnees zit er bij elk openbaar artikel dus een extra stuk over het rijnbeheer in de 17de eeuw.
De series horen bij het cluster Het Verhaal van de Rijn.
Inhoud
De openbare serie
De gratis serie, open voor iedereen, is een reeks artikelen over de uiterwaarden langs de Rijn tussen Arnhem en Vianen:
- We delen de Rijn tussen Arnhem en Vianen in 25 bochten.
- De bocht bekijken we op oude kaarten, zoals de 10-meterkaart uit 1670 van Isaac van Geelkercken. Andere kaarten van de Rijn en uiterwaarden uit de 16de, 17de en 18de eeuw met waarden en zandbanken in en langs de Rijn die details bespreken. Isaac van Geelkercken heeft in 1662 een schitterend kaartboek gemaakt. We bekijken oude tekeningen en schilderijen. De kaartboeken uit de 19de eeuw zoals het kaartboek van Goudriaan uit 1830 en het kaartboek van Conrad uit 1838. Maar vooral gebruiken we veel het kaartboek van Reuvens uit 1870, die als enige peilschalen, peilstenen en dijkmagazijnen intekent.
- We bekijken de uiterwaard nu: We fietsen en lopen het gebied door, zoeken de peilschalen, peilstenen en dijkmagazijnen die Reuvens intekent, en zoeken markante plekken van de diverse kaarten op.
De extra inhoud voor premium abonnees
De tweede serie voor betalende premium abonnees gaat over het Gelderse Rijnbeleid in de 17de eeuw: Bij elke bocht is er een stuk aan toegevoegd, soms uitgebreid, soms kort, dat alleen zichtbaar is voor premium abonnees. Dit is net als de trip van de commissarissen opgezet als tocht. Aan het eind van elk deel zit een linkje naar het volgende deel.
De basis voor de extra stukken zijn hun verslagen. Dat van 1607 is onze gids en wel omdat dit een van de oudste is, het uitgebreidst is en omdat Bernard Kempinck onderweg schetsjes maakt. Maar ook verslagen van andere jaren pakken we erbij. Sowieso vergelijk ik het verslag in 1607 met dat van 1623 toen Kempinck ook mee was en met de 10-meterkaart uit 1670.Nu je bent ingelogd kun je de serie in een keer doorlezen zonder steeds opnieuw in te moeten loggen
We volgen commissarissen van het Hof van Gelre uit Arnhem uit de 17de eeuw op hun jaarlijkse driedaagse werkbezoek van de Rijn. Zij stapten in Arnhem in een boot en zakten de Rijn af. Ze sliepen de eerste nacht in Wageningen, lunchten de tweede dag in Rhenen, sliepen de tweede nacht in Wijk bij Duurstede, voeren de derde dag door tot Ravenswaai en keerden daar om naar Wijk bij Duurstede. Met een wagen keerden ze terug naar Arnhem. Dan gingen ze een verslag maken.
Alle delen
[3 november 2025: Ik ben met de serie bezig en werk kriskras er doorheen. Sommige bochten zijn inmiddels bijgewerkt volgens het nieuwe format.]
- Inleiding: De Rijnvisitaties in de 17de eeuw
- Bocht 1: In de uiterwaarden bij Elden tegenover Arnhem ligt nu het heerlijke stadspark Meinerswijk. Het meest bijzondere zijn de twee doorlaatbruggen.
- Bocht 2: in de uiterwaarden bij Oosterbeek stond vroeger een kasteel (net als bij Doorwerth) dat de omgeving beheerste. Het is een mooi uitgegroeide kronkelwaard.
- Bocht 3: de uiterwaarden bij Driel zijn lang en smal met de stuw en sluis van Driel erin, de kraan van Nederland.
- Bocht 4: de Doorewaard bij Doorwerth is een mooi uitgegroeide kronkelwaard met in het midden een groot kasteel.
- Bocht 5: de uiterwaarden bij Heteren: van Heteren naar Randwijk is de bandijk ver buiten de Rijn gelegd, waardoor een brede lange uiterwaard is ontstaan. De uiterwaard bij Heteren is van nature een uitgegroeide kronkelwaard. Hij is nu deels afgegraven en recreatiegebied.
- Bocht 6: De uiterwaarden bij Renkum hadden de mooiste van de serie kunnen zijn, met de twee beken erdoorheen die kabbelen naar de rivier, de Renkumse en de Heelsumse beek. Maar het is anders gelopen: papierfabriek, rioolwaterzuivering, nog een fabriek.
- Bocht 7: De Schoutenwaard bij Randwijk is een lange stootoeverwaard die in gebruik is als weiland, en waarin je helaas geen enkele wandeling kunt maken.
- Bocht 8: De Bovenste polder bij Wageningen, een prachtige kronkelwaard waar in de jaren 60 een woonwijk was gepland, maar die nu juist een heerlijk uitloopgebied is voor de stad.
- Bocht 9: De uiterwaarden bij Opheusden. Hier liggen de Wolfswaard en de Maneswaard, twee kronkelwaarden waar de Rijn eens tussendoor stroomde. Bij de Avulsie van Opheusden is die loop verlaten en sindsdien stroomt de Rijn ten noorden achter de Maneswaard langs.
- Bocht 10: De uiterwaarden langs de Grebbedijk. De Grebbedijk lag hier tot 1855 dicht langs de Rijn, maar toen de dijk werd gemaakt rond 1330, stroomde de Rijn zuidelijker. Na de doorbraak in 1855 is de dijk verder van de rivier af gelegd.
- Bocht 11a: De Leede, Oudewaard en de Marsch. De Leede en de Oudewaard zijn voormalige uiterwaarden langs een oude loop van de Rijn die bij de Avulsie van Kesteren is afgesneden. Mijn hypothese is, dat bij die avulsie het moeras is ontstaan dat later is ingepolderd tot De Marsch.
- Bocht 11b: Een eiland in de Rijn bij Rhenen. Vroeger lag er voor Rhenen een eiland in de Rijn, de Middelwaard genaamd. Nu ligt dit aan de zuidoever vast.
- Bocht 12: De uiterwaarden bij Rhenen liggen onder de hoge steile oever van de Utrechtse Heuvelrug. Het is een smalle uiterwaard waar je heerlijk kunt wandelen.
- Bocht 13: De Tollewaard bij Lienden is een kronkelwaard vol strangen die in het kader van Ruimte voor de Rivier opnieuw is ingericht.
- Bocht 14: De uiterwaarden bij Remmerden en Elst liggen onder de steile helling van de Utrechtse Heuvelrug. Het zijn lange smalle uiterwaarden.
- Bocht 15: De uiterwaarden bij Ingen zijn lange open weilanden met uitzicht op de heuvelrug aan de overkant van de rivier.
- Bocht 16: De uiterwaarden bij Amerongen: in de beschutting van de Utrechtse Heuvelrug is een brede uiterwaard opgeslibd.
- Bocht 17: De Maurikse en Ecksewaard is een grote kronkelwaard met een lange staart.
- Bocht 18a: De Koornwaard is verdwenen onder de sluis en stuw van Amerongen en de rest is afgegraven en nu deel van recreatiegebied Maurik.
- Bocht 18b: De Lunenburgsewaard ligt net boven de splitsing van de Oude Rijn en de Lek. Het is nu een recreatiegebied voor Wijk bij Duurstede met veel water, jachthaven en wandelmogelijkheden.
- Bocht 19: De uiterwaarden bij Rijswijk waarin in de 18de en 19de eeuw de Roodvoetmeander is gegroeid die rond 1870 is afgesneden.
- Bocht 20: De Bosscherwaard beneden Wijk bij Duurstede is doorsneden door het Amsterdam-Rijnkanaal.
- Bocht 21: De uiterwaarden bij Ravenswaaij en Beusichem: Beneden Ravenswaaij bij Kupershoek ligt een rare hoek in de dijk: hier stoot de bandijk van de hertog van Gelre tegen de Lekkendijk van Buren. De commissarissen in de 17de eeuw keren hier om.
- Bocht 22: De Buitenwaard bij Schalkwijk: dit is een lange uiterwaard die in gebruik is als grasland.
- Bocht 23: De uiterwaarden bij Redichem tot aan Everdingen: dit zijn de uiterwaarden boven en beneden Culemborg. Bij Redichem ligt een prachtig uitgegroeide kronkelwaard. De rest is lang en smal.
- Bocht 24: De Steenwaard tegenover Culemborg: dit is een mooie kronkelwaard die is doorsneden door de spoorbrug, met heerlijke wandelmogelijkheden.
- Bocht 25: De uiterwaarden van Everdingen tot Vianen: dit zijn er eigenlijk twee: die van Everdingen – Goilberdingen en die van Hagestein – Vianen. Hier is de sluis en stuw van Hagestein in gelegd.
Het Boek
Uit deze serie is een boek voortgekomen. Boek ‘Zandbanken in de Rijn’.
